Tháng 11-2025, Lahore, thành phố lớn thứ hai của Pakistan, ghi nhận chỉ số chất lượng không khí ở mức “nguy hại” là 509, theo tổ chức giám sát chất lượng không khí toàn cầu IQAir. Các đánh giá toàn cầu xếp Pakistan vào nhóm quốc gia có tỷ lệ tử vong liên quan đến ô nhiễm không khí cao nhất, với nồng độ hạt bụi vượt xa các ngưỡng khuyến nghị (102 so với 5 μg/m³, số liệu 2024) Ảnh: Nông dân chất mía thu hoạch lên xe ngựa khi làm việc trên cánh đồng mía vào buổi sáng, giữa sương khói và ô nhiễm không khí tại Peshawar, Pakistan, ngày 2-12-2025. Ảnh: REUTERS/Fayaz Aziz
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ô nhiễm không khí khiến con người phơi nhiễm với bụi mịn; các hạt này xâm nhập sâu vào phổi và hệ tim mạch, gây ra nhiều bệnh lý như đột quỵ, bệnh tim mạch, ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiễm trùng đường hô hấp.
Năm 2021, dựa trên các cân nhắc về sức khỏe toàn cầu, WHO cập nhật hướng dẫn về chất lượng không khí, hạ mức phơi nhiễm trung bình hằng năm đối với bụi mịn PM2.5 từ 10 xuống 5 μg/m³.
Tuy nhiên, một thực tế đáng buồn là hầu hết dân số toàn cầu (83%, trên 90% thậm chí 99% tùy nguồn) đều đang sống trong khu vực vượt quá ngưỡng an toàn này. Chính vì vậy, WHO tiếp tục đặt ra 4 mục tiêu tạm thời (Interim Target 1-4, mức nghiêm ngặt tăng dần).
Đây là các mức ô nhiễm cao hơn chuẩn chất lượng không khí, nhưng đủ sát thực tế để các cơ quan quản lý ở những khu vực ô nhiễm nặng sử dụng làm cơ sở xây dựng chính sách giảm ô nhiễm trong khung thời gian hợp lý. Mục tiêu tạm thời ít nghiêm ngặt nhất (Interim Target 4) là 35 μg/m³, giảm dần đến cao nhất là 10 μg/m³ (Interim Target 1).
Hiện nay, 36% dân số toàn cầu đang phải tiếp xúc với mức ô nhiễm bụi mịn PM2.5 cao hơn mục tiêu tạm thời mức 4, theo The State of Global Air (SoGA 2025). Đây là báo cáo mới nhất về dữ liệu chất lượng không khí và các tác động đến sức khỏe tại các quốc gia trên toàn thế giới, do Viện Ảnh hưởng sức khỏe và Viện Đánh giá và đo lường sức khỏe của Mỹ công bố hồi tháng 10.
Nguồn: Báo cáo The State of Global Air 2025
Theo các nhà nghiên cứu y tế toàn cầu, ô nhiễm không khí tại Ấn Độ ước tính góp phần gây ra khoảng 1,7 triệu ca tử vong mỗi năm. Tác động nghiêm trọng nhất thể hiện tại khu vực đô thị quanh thủ đô New Delhi vào mùa đông, khi gió yếu và nhiệt độ giảm sau mùa mưa gió mùa hằng năm khiến các chất ô nhiễm không khí tích tụ mạnh. Giữa tháng 11, chính phủ Ấn Độ đã áp dụng các biện pháp khẩn cấp nhằm đối phó với tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng tại thành phố có 32 triệu dân, nơi sinh sống của nhiều người giàu có và có ảnh hưởng nhất cả nước. Các biện pháp bao gồm tạm dừng các hoạt động xây dựng không thiết yếu, cấm lưu thông các phương tiện cũ, và chuyển trường học từ dạy trực tiếp sang học trực tuyến. Trong ảnh: Một người đàn ông đi xe đạp trong buổi sáng mù sương khói, giữa tình trạng ô nhiễm không khí kéo dài tại New Delhi, Ấn Độ, ngày 25-11-2025. Ảnh: REUTERS/Anushree Fadnavis
“Năm nào chúng tôi cũng nghe nói đến các biện pháp mới, tiền phạt, hay những súng phun phá khói mù. Nhưng cứ đến tháng 11, bầu không khí ngột ngạt như cũ lại quay trở lại. Nhiều khi tôi cảm giác như chẳng có gì sẽ thay đổi”.Adnan Raza, một cư dân Lahore, bày tỏ mệt mỏi với cuộc khủng hoảng ô nhiễm không khí lặp đi lặp lại ở thủ đô Pakistan. Báo Arab News (Pakistan) ngày 10-12 dẫn một đánh giá quốc gia mới cho biết ô nhiễm không khí đang ảnh hưởng tuổi thọ của hàng triệu người Pakistan, làm giảm tuổi thọ trung bình gần bốn năm và lên đến sáu năm ở các thành phố chìm trong khói mù như Lahore. Trong ảnh: Các phương tiện di chuyển giữa tình trạng ô nhiễm không khí vào buổi sáng tại Karachi, Pakistan, ngày 18-11-2025. REUTERS/Akhtar Soomro
Theo số liệu của WHO và nhiều nguồn khác, tại Việt Nam mỗi năm có khoảng 70.000 ca tử vong có liên quan tới ô nhiễm không khí. Trong ảnh: Không khí Hà Nội mờ mịt vào sáng 11-12-2025. Ảnh: REUTERS/Thinh Nguyen
“Tôi chỉ mong có thể hít thở bình thường trở lại. Dường như không có bất kỳ quyết tâm chính trị nào để giải quyết vấn đề”. Sofie, 33 tuổi, nói với CNN, khi đứng giữa hàng chục người cùng đeo khẩu trang và mang theo máy xông khí dung trong một cuộc biểu tình gần cổng India Gate ở New Delhi. Trong ảnh: Những người biểu tình đeo khẩu trang cầm biểu ngữ, trong đó có một người mang mặt nạ ôxy, trong cuộc biểu tình kêu gọi chính phủ khẩn trương có biện pháp kiểm soát ô nhiễm không khí tại New Delhi, Ấn Độ ngày 3-12-2025. Ảnh: REUTERS/Bhawika Chhabra
YÊN LAM - Theo Tuổi Trẻ
