Từ miền duyên hải bị cách trở đò giang, Cần Giờ đang bước vào thời khắc chuyển mình mang tính lịch sử. Sau khi TPHCM mở rộng địa giới hành chính, hàng loạt dự án hạ tầng - logistics quy mô lớn lần lượt được khởi động, mở ra vai trò mới vô cùng quan trọng của Cần Giờ: cực tăng trưởng hướng biển của thành phố.
Những công trình tỷ đô không chỉ đánh thức Cần Giờ sau giấc ngủ vùi kéo dài hàng thế kỷ mà còn là nền móng vững chắc để đất nghèo Cần Giờ vươn ra biển lớn làm giàu.
Từ vùng đất bị lãng quên…
Suốt nhiều thập kỷ, huyện Cần Giờ (cũ) như một “nàng công chúa” ngủ quên trên hoang đảo giữa rừng ngập mặn; sông rạch và biển cả mênh mang chia cắt. Hiện nay, từ trung tâm TPHCM, để đến được nơi đây, người ta phải qua phà Bình Khánh rồi men theo đường Rừng Sác dài hun hút, vắng vẻ vắt qua cánh rừng. Vì sự cách trở ấy, đời sống, kinh tế - xã hội Cần Giờ nói chung luôn chậm nhịp hơn so với phần còn lại của một thành phố trẻ, năng động.
Một góc phối cảnh cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ. Ảnh: Portcoast
Là người trực tiếp chứng kiến những bước đi đầu tiên của Cần Giờ trên hành trình hòa vào dòng chảy phát triển của TPHCM, Kiến trúc sư Khương Văn Mười - nguyên Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TPHCM vẫn nhớ rõ những chuyến đi thực địa cách đây gần nửa thế kỷ. Ông Mười nhớ lại: Sau năm 1975, Cần Giờ khi ấy còn mang tên huyện Duyên Hải, thuộc tỉnh Đồng Nai. Vùng đất ven biển này gần như tách biệt hoàn toàn với trung tâm đô thị...
“Cần Giờ giờ đây không chỉ là vùng sinh thái rừng ngập mặn mà đã trở thành cửa ngõ ra biển của TPHCM, giữ vai trò quan trọng trong cấu trúc phát triển của thành phố” KTS Khương Văn Mười
Ông Mười nhớ mãi chuyến công tác đầu tiên cùng ông Sáu Dân (bí danh của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, lúc ấy là Bí thư Thành ủy TPHCM) về huyện Duyên Hải vào đầu năm 1977, trước khi địa phương này sáp nhập vào TPHCM. Ông kể: “Thời điểm đó chưa có đường bộ. Chúng tôi phải đi xe ra Vũng Tàu, rồi từ đó đi tàu thủy về Cần Thạnh. Điều kiện sống của bà con trên đảo rất khó khăn: không có điện, thiếu nước ngọt, phải đào sâu vài mét mới có nước sinh hoạt. Ra cửa sông thì bùn từ trong sông theo dòng chảy tràn ra bãi biển”.
Chính trong chuyến đi ấy, những suy nghĩ đầu tiên về tương lai Cần Giờ đã được đặt ra. Theo ông Mười, cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt luôn trăn trở với quan điểm: TPHCM không thể không có biển.
Sau chuyến khảo sát, việc xúc tiến đưa Duyên Hải về TPHCM được triển khai. Tháng 11/1977, Tổng Bí thư Lê Duẩn trực tiếp về thăm Duyên Hải cùng Bí thư Thành ủy TPHCM Võ Văn Kiệt. Đến tháng 2/1978, huyện Duyên Hải chính thức sáp nhập vào TPHCM và đổi tên thành Cần Giờ. Từ đây, bài toán giao thông được ưu tiên giải quyết. Tuyến đường bộ nối trung tâm thành phố xuống Cần Giờ - tiền thân của đường Rừng Sác ngày nay được vạch tuyến. Dần dần, điện, nước ngọt và các dịch vụ thiết yếu trên đảo được đầu tư.
Đánh thức bằng loạt dự án tỷ USD
Bước ngoặt thực sự đến với Cần Giờ khi TPHCM mở rộng không gian phát triển về phía Đông và phía Nam. Từ một vùng sinh thái thuần túy, Cần Giờ dần được đặt vào vị thế mới: cực tăng trưởng gắn với kinh tế biển, logistics và du lịch sinh thái.
Một góc dự án khu đô thị lấn biển Cần Giờ
Theo Tiến sĩ Trần Du Lịch - Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia, trong suốt thời gian dài, việc đi lại đến Cần Giờ gần như chỉ trông chờ vào một trục giao thông duy nhất là qua phà Bình Khánh và đường Rừng Sác. Sự hạn chế về hạ tầng kết nối đã kìm hãm khả năng phát triển của địa phương.
Theo ông Vũ Anh Dũng, Phó trưởng Phòng Phát triển đô thị Sở Xây dựng TPHCM, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ giữ vai trò trung chuyển container quốc tế, còn Cái Mép – Thị Vải là cảng cửa ngõ kết hợp trung chuyển. Hai khu cảng được định hướng phát triển thành cụm cảng trung chuyển quốc tế quy mô lớn tại cửa sông Cái Mép, bổ trợ lẫn nhau, hướng tới hình thành cụm cảng hiện đại, đủ sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.
TS Trần Du Lịch khẳng định: “Hàng loạt dự án hạ tầng đang và sắp triển khai chính là đòn bẩy để Cần Giờ đổi thay diện mạo, từng bước mở khóa tiềm năng kinh tế biển bị nén lại suốt nhiều năm”. Trước hết là dự án cầu Cần Giờ, thay thế phà Bình Khánh - tuyến giao thông độc đạo hiện nay. Cây cầu này không chỉ giúp người dân đi lại thuận tiện hơn, mà còn là bước khởi đầu để Cần Giờ hòa vào mạng lưới giao thông vùng TPHCM và Đông Nam bộ. Tiếp đó là tuyến đường sắt tốc độ cao kết nối từ trung tâm TPHCM xuống khu đô thị lấn biển Cần Giờ, dự kiến tạo cú hích cho phát triển đô thị ven biển và phục vụ hoạt động của cảng trung chuyển Cần Giờ. Một dự án quan trọng khác là tuyến đường ven biển kết nối từ Cà Mau qua Cái Mép - Thị Vải, liên thông với Vành đai 3, Vành đai 4 và cao tốc Bến Lức - Long Thành.
Đáng chú ý, tuyến đường vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu cũng đã có chủ trương triển khai... Ông Trần Du Lịch cho rằng khi hoàn thành, tuyến ven biển không chỉ thúc đẩy kinh tế mà còn mang ý nghĩa chiến lược về an ninh - quốc phòng. Cần Giờ sẽ trở thành điểm trung tâm trong trục hành lang ven biển phía Nam, từ TPHCM đến mũi Cà Mau”. Khi các công trình cầu, đường sắt và tuyến vượt biển hoàn thiện, không chỉ cách thức di chuyển của người dân thay đổi mà dòng chảy phát triển của toàn vùng cũng được tái định hình. Du khách từ Vũng Tàu có thể sang Cần Giờ trong thời gian ngắn. Người dân TPHCM có thêm lựa chọn sống ven biển còn các doanh nghiệp hưởng lợi từ hành lang logistics liên hoàn.
“TPHCM sau mở rộng không chỉ có 23 km bờ biển như trước mà kéo dài đến khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu. Lợi thế không chỉ cộng gộp, mà còn nhân lên nhiều lần”, ông Lịch ví von.
TSKH. KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng trước đây, cảng Cần Giờ được quy hoạch là cảng trung chuyển quốc tế nhưng sau khi TPHCM mở rộng địa giới hành chính, cơ hội phát triển mở ra ở tầm cao hơn. Ông phân tích: Cảng Cần Giờ sẽ không phát triển đơn lẻ mà phối hợp chặt chẽ với cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải. Khi đó, TPHCM không chỉ có một cảng trung chuyển mà là một cụm cảng quốc tế quy mô lớn.
“Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải - Cần Giờ khi hình thành sẽ đảm nhiệm vai trò then chốt trong xuất nhập khẩu cho toàn vùng đô thị - công nghiệp rộng lớn của phía Nam. Khi hệ thống này vận hành đồng bộ, Cần Giờ sẽ bước vào giai đoạn phát triển hoàn toàn mới, trở thành đầu mối quan trọng của kinh tế biển và logistics khu vực Đông Nam Á”, ông Sơn khẳng định.
Hữu Huy - Theo Báo Tiền Phong
