Một nghiên cứu mới cho rằng dân số toàn cầu, hiện khoảng 8,3 tỉ người, đã vượt xa sức chịu tải bền vững của Trái đất.
Dân số toàn cầu tiếp tục tăng, dù đà tăng trưởng đã chậm lại - Ảnh: KHAWLA ALREHAILI
Theo nhóm nghiên cứu, do các nhà khoa học tại Đại học Flinders (Úc) dẫn đầu, nếu nhân loại tiếp tục duy trì mức tiêu thụ tài nguyên như hiện nay, các vấn đề môi trường và xã hội sẽ ngày càng trầm trọng trong tương lai.
Nghiên cứu phân tích dữ liệu dân số toàn cầu và mức tiêu thụ tài nguyên từ năm 1000 sau Công nguyên đến nay, theo trang IFLScience ngày 3-4.
Trong những thế kỷ trước, dân số và tài nguyên duy trì trạng thái cân bằng tương đối. Khi dân số tăng, nhu cầu năng lượng và lương thực cũng tăng, song đổi mới công nghệ và khả năng tái tạo tự nhiên vẫn theo kịp.
Sự gia tăng dân số thậm chí còn thúc đẩy tiến bộ kỹ thuật, tạo thành một vòng lặp tăng trưởng ổn định.
Tuy nhiên sự cân bằng này bắt đầu bị phá vỡ từ sau Thế chiến II, đặc biệt vào những năm 1950 cùng với sự bùng nổ dân số toàn cầu.
Đến năm 1962, thế giới bước vào giai đoạn mà các nhà khoa học gọi là "nhân khẩu học tiêu cực", tức là khi việc gia tăng dân số không còn kéo theo tăng trưởng tương ứng. Tốc độ tăng dân số đạt đỉnh vào thời điểm này và dần chậm lại kể từ đó.
Theo dự báo, dân số thế giới có thể đạt đỉnh vào khoảng cuối thập niên 2060 hoặc 2070, ở mức 11,7 - 12,4 tỉ người, trước khi bắt đầu suy giảm lần đầu tiên kể từ sau Đại dịch Cái Chết Đen (dịch hạch) ở thế kỷ 14.
Một yếu tố quan trọng khiến nhân loại "vượt ngưỡng" là sự phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch. Đây là nguồn tài nguyên hữu hạn đang bị khai thác nhanh hơn nhiều so với khả năng tái tạo của tự nhiên.
Than, dầu và khí đốt đã giúp tăng mạnh sản xuất lương thực, năng lượng và công nghiệp, nhưng đồng thời che giấu các giới hạn tự nhiên. Nhờ nguồn năng lượng này, con người tạm thời tránh được những "tín hiệu cảnh báo" như thiếu hụt tài nguyên bằng cách tiếp tục khai thác và tiêu thụ ở quy mô lớn.
Tuy nhiên nhóm nghiên cứu cảnh báo đây chỉ là giải pháp ngắn hạn. Khi nguồn nhiên liệu hóa thạch dần cạn kiệt, những áp lực về tài nguyên, khí hậu và môi trường sẽ bộc lộ rõ hơn.
Theo tính toán của nhóm, mức dân số bền vững lâu dài nếu muốn đảm bảo điều kiện sống ổn định và tôn trọng giới hạn sinh thái chỉ vào khoảng 2,5 tỉ người.
Dù vậy, không phải tất cả các nhà khoa học đều đồng ý với con số này.
Một số nghiên cứu khác cho rằng Trái đất có thể hỗ trợ dân số cao hơn, tùy thuộc vào công nghệ và cách quản lý tài nguyên.
Nhóm tác giả cũng nhấn mạnh nghiên cứu không nhằm ủng hộ các biện pháp kiểm soát dân số cực đoan, mà hướng tới việc thay đổi cách con người sử dụng đất đai, nước, năng lượng và vật liệu.
Nhóm kết luận rằng những quyết định trong vài thập kỷ tới sẽ đóng vai trò then chốt đối với tương lai của nhân loại và hệ sinh thái toàn cầu.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Environmental Research Letters.
ANH THƯ - Theo Tuổi Trẻ
