Mưa bão, lũ lụt là chuyện của thiên nhiên hàng năm. Việc đó, với người Việt, phải đương đầu trong suốt mấy ngàn năm lịch sử dựng nước. Chẳng phải truyền thuyết “Sơn Tinh - Thủy Tinh” chính là dấu tích trải nghiệm đó sao?
Rõ ràng câu chuyện ấy đã cho thấy vị trí địa lý, khí hậu thời tiết nước ta thì lũ lụt xảy ra đối với lãnh thổ này là tất yếu; đồng thời khẳng định ý chí kiên cường, tinh thần bất khuất của nhân dân, dân tộc trước thiên tai. Đời này qua đời khác, luôn chiến thắng.
Nhưng để làm nên chiến thắng đó không chỉ ở sức mạnh tinh thần, mà đòi hỏi người Việt xưa phải thông minh, sáng tạo trong cách chế ngự thiên nhiên. Và quan trọng nhất, đó là lối sống hài hoà, tôn trọng qui luật vận hành của tự nhiên.
Ngày nay, con người hiện đại đã quên đi những bài học của cha ông. Người ta không tự soi xét lại bản thân mình, không tìm ra nguyên nhân gốc rễ để có những giải pháp hợp lý trước những hung hiểm của thiên nhiên cho sự hưng vong, phồn thịnh của dân tộc.
Đành rằng xã hội ngày nay khác xưa. Khác rất xa, rất nhiều. Cuộc sống ngày càng trở nên nhộn nhịp, đông đúc, chật chội; nhu cầu ăn ở ngày một tăng cao, kéo theo quá trình đô thị hoá một cách chóng mặt. Các vùng ngoại ô biến thành phố thị; nông thôn không còn đồng ruộng, đất nông nghiệp bị san lấp, biến thành chung cư, cao ốc, nhà xưởng…
Chính vì những thay đổi này mà đòi hỏi chúng ta phải nghiêm túc nhìn nhận lại. Quá trình đô thị hoá, bê tông hoá sẽ kéo theo những hệ lụy gì? Nguyên nhân do đâu và cần làm gì để khắc phục những hậu quả của nó?
Tình trạng lũ lụt đang diễn ra rộng khắp trên các tỉnh thành phía Bắc không còn ở mức bình thường, mà là đại hoạ, gây nên bao cảnh bi thương, bách tính khốn khổ cùng cực, kêu trời không thấu…
Vậy nguyên nhân do đâu? Thiên tai bão lũ là đúng rồi, là tất yếu. Nhưng thôi, đừng đổ lỗi tại trời thêm nữa! Vì con người có thể thay đổi cách đối xử với thiên nhiên, để từ đó giảm thiểu được những rủi ro thảm họa.
Nước đổ từ trên cao xuống thì tốc độ chảy như thế nào ? Tây Bắc là vùng cao, núi non trùng điệp, nhưng rừng nay còn không ?
Tôi đã từng đi qua đây, chứng kiến núi chỉ còn là đồi trọc. Trông buồn, xót xa! Rừng không còn thì nước không thẩm thấu, không phân tán; nước trên trời đổ xuống bao nhiêu thì dội xuống ngay tức khắc bấy nhiều.
Thêm nữa, ngoài những thủy điện lớn thì thủy điện nhỏ mọc theo khá nhiều. Biết rằng, nhu cầu năng lượng từ nguồn nước là rất lớn, khi chúng ta chưa có điện hạt nhân thay thế. Nhưng nếu không tính toán kĩ, khi lũ về hàng loạt đập phải xả thì dưới vùng trung du, đồng bằng Bắc Bộ trong chốc lát trở thành biển nước.
Điều đáng sợ nhất là, chúng ta xây dựng thủy điện một thì Trung Quốc xây mười. Trong khi họ ở thượng lưu, lúc mưa lớn, quá tải họ buộc phải xả, và các đập của ta cũng xả tiếp theo, tất cả khiến vùng hạ lưu phải chịu trận.
Quá trình đô thị hoá đã làm mất đi nhiều đất trống, đầm hồ, mà đây chính là những nơi rút nước, chứa nước quan trọng và cần thiết. Đó là lí do ngày xưa, mùa mưa lũ nước nhanh rút hơn bây giờ. Do vậy, qui hoạch đô thị phải ưu tiên hệ thống thoát nước, phải tính toán được khả năng trước lượng nước khổng lồ như lúc này.
Rõ ràng, sự phát triển là qui luật xã hội, nhưng vì lòng tham mà con người đã cưỡng bức tự nhiên. Trong khi con người luôn nhỏ bé trước thiên nhiên, và chỉ có thể thuận theo đó mà tồn tại. Nên mọi hành vi, dục vọng đi ngược lại đều phải trả giá.
Nếu ngay từ bây giờ chúng ta không vạch ra những giải pháp ở tầm chiến lược, bền vững thì những gì đang xảy ra vẫn sẽ tiếp tục tái diễn nay mai. Mà không chỉ có thế, nếu kẻ láng giềng kia lợi dụng thiên tai mà “hành động” thì sẽ ra sao?
Hãy nhớ, trong sử Trung Hoa, họ không ít lần dùng dòng nước để công thành. Hàn Tín dùng Trạch Thủy phá quân Triệu; Tào Tháo cho ngập thành Hạ Bì, bắt giết Lữ Bố; hay Quan Vũ khiến Phàn Thành hoá hồ, dìm chết quân Tào.
“dĩ thủy công thành” là mối hoạ đáng lo.
Chuyện xưa tích cũ còn đó. Ôn cố tri tân cũng chẳng thừa!
