Dọc tuyến Metro Bến Thành - Tham Lương, TPHCM xác định 4 khu đất được ưu tiên lập quy hoạch TOD để phát triển đô thị nén xung quanh nhà ga, depot.
TOD (Transit - Oriented Development) là mô hình phát triển đô thị nén, mật độ cao, đa chức năng xung quanh các đầu mối giao thông lớn như ga metro. Mô hình này hứa hẹn tạo nguồn thu từ quỹ đất cho Nhà nước, nhưng cũng đặt cộng đồng dân cư xung quanh nhà ga trước khả năng phải giải tỏa, di dời.
TPHCM vừa ban hành kế hoạch nghiên cứu các khu vực đô thị nén (TOD) dọc tuyến Metro Bến Thành - Tham Lương. Theo chủ trương này, quỹ đất trong bán kính 1km từ tâm nhà ga hoặc depot metro được nghiên cứu, rà soát để lập đồ án quy hoạch.
Trong hình là một ví dụ về đô thị nén bám vào ga metro được hình thành tại ga An Phú của tuyến tàu điện Bến Thành - Suối Tiên.
Tại Metro Bến Thành - Tham Lương, 4 khu vực được ưu tiên nghiên cứu, thí điểm mô hình TOD gồm: (1) quỹ đất cạnh depot Tham Lương; (2) quỹ đất cạnh ga Phạm Văn Bạch và ga Tân Bình; (3) quỹ đất cạnh ga Bảy Hiền và (4) quỹ đất quanh ga Bến Thành.
Nằm trên địa bàn phường Đông Hưng Thuận, tòa nhà văn phòng depot Tham Lương là công trình đầu tiên được hoàn thành thuộc dự án Metro Bến Thành - Tham Lương. Xung quanh tòa nhà là quỹ đất rộng vẫn đang để trống.
Về chức năng, depot là nơi các đoàn tàu được đưa về sau khi kết thúc một ngày vận hành. Ở depot có trung tâm điều độ vận hành (OCC), gara chứa tàu, khu bảo dưỡng, rửa tàu và các công trình phụ trợ khác.
Nằm cách depot khoảng 2km là khu đất TOD rộng nhất của Metro Bến Thành - Tham Lương. Khu đất có diện tích 26ha, thuộc ô phố I/82A (phường Tây Thạnh), tiếp giáp với sân bay Tân Sơn Nhất và khu công nghiệp Tân Bình.
Khu đất này có gần 700m mặt tiền giáp đường Trường Chinh và tuyến Metro Bến Thành - Tham Lương. Theo quy hoạch, 2 nhà ga Phạm Văn Bạch và Tân Bình sẽ nằm ở 2 đầu của khu đất.
Trên mặt bằng khu đất vẫn còn nhiều nhà xưởng cũ của Công ty CP Dệt may Thắng Lợi (Vigatexco) và Tổng công ty cổ phần Phong Phú. Chức năng chính của các dãy nhà hiện nay là xưởng sản xuất và kho tập kết, trung chuyển hàng hóa.
Một số công trình trên khu đất đã bị bỏ hoang, xuống cấp. Các tuyến đường nội khu tấp nập xe chở hàng ra vào mỗi ngày.
Nằm trên đường Hoàng Văn Thụ, gần ga Bảy Hiền, khu đất rộng 5,1ha thuộc phường Tân Sơn Nhất (quận Tân Bình cũ) cũng được TPHCM nghiên cứu phương án khai thác TOD.
Về hiện trạng, khu đất này vốn là Trung tâm Văn hóa Thể thao quận Tân Bình. Đến nay, các tiện ích như sân quần vợt, bể bơi, nhà thi đấu... vẫn đang được khai thác.
Nằm trong khuôn viên khu đất còn có tòa nhà Trung tâm Triển lãm và hội chợ Tân Bình. Theo ghi nhận của phóng viên, công trình vẫn được các đơn vị khai thác, tổ chức các triển lãm, hội chợ.
Ngoài 3 khu đất nói trên, khu vực ga trung tâm Bến Thành cũng được TPHCM nghiên cứu khai thác quỹ đất TOD.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, TS Nguyễn Ngọc Hiếu, giảng viên cao cấp tại Đại học Việt Đức, thành viên nhóm nghiên cứu TOD cho TPHCM, cho biết, không gian TOD tại ga Bến Thành sẽ chủ yếu nằm dưới lòng đất, với dư địa quy hoạch không gian ngầm có thể kéo dài dọc công viên 23 Tháng 9.
Không tính phần đất dự kiến quy hoạch TOD, dự án Metro Bến Thành - Tham Lương có tổng diện tích đất thu hồi đất là 251.136m2 với 585 trường hợp bị ảnh hưởng. Đến nay, các địa phương đã bàn giao mặt bằng đạt tỷ lệ 100%.
Trong diễn biến liên quan, Quốc hội đã chính thức thông qua nghị quyết mới sửa đổi Nghị quyết 98/2023/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TPHCM.
Theo nghị quyết mới, TPHCM được giữ lại 100% tiền thu từ quỹ đất TOD để tái đầu tư hệ thống metro. Đồng thời, thành phố được sử dụng ngân sách hoặc vốn ứng trước của nhà đầu tư để chi trả tiền giải phóng mặt bằng quỹ đất TOD xung quanh nhà ga.
Nghị quyết mới được đánh giá tạo cho TPHCM cơ chế rất rộng mở để tiến hành giải tỏa, thu hồi đất xung quanh các nhà ga metro. Tuy nhiên, đây sẽ là điểm mà thành phố phải cân nhắc, vì áp cơ chế để thu hồi đất cũng đồng nghĩa ảnh hưởng đến đời sống người dân phải di dời.
Ngọc Tân - An Huy - Theo Dân Trí
