Lũ Lụt Miền Trung: Nguyên Nhân & Giải Pháp

22 Trần Quốc Toản, Phường Võ Thị Sáu, Quận 3, Tp.HCM
Tiêu điểm
VH & TG: Mỹ, Đan Mạch, Greenland: Bất đồng chủ quyền CN & MT: Data: Chìa Khóa Làm Giàu Xưa Nay CN & MT: Tương lai sau 2030: Đua tranh gì? BĐS: TS Cấn Văn Lực: Bất động sản không phải là lĩnh vực được ưu tiên vay vốn CN & MT: Năm AI thay đổi thế giới VH & TG: Sáp nhập Greenland sẽ là một thảm họa chiến lược Tin tức: Việt Nam từ khủng hoảng lạm phát đến nền kinh tế 510 tỷ USD CN & MT: "THÀNH PHỐ TƯƠNG LAI, THÀNH PHỐ THÔNG MINH" VH & TG: Chiến lược dầu hỏa của Mỹ 2026 Tin tức: TP.HCM sắp đổi mới loạt quy hoạch đô thị, người dân được hưởng gì? Tin tức: Kịch bản Nga-Trung tại Venezuela CN & MT: Cuộc chiến năng lượng và rủi ro cô lập VH & TG: Venezuela: Ác mộng hậu cần và kinh tế CN & MT: Cuộc chiến "Vườn hoa" và "Lồng kính" CN & MT: Sao Hỏa: Chuyến Mayflower Mới Thư Giản: Cuộc Xuất Hành Vĩ Đại 2026: Bình Minh Mới Tin tức: 2025: Hiệu Chỉnh Vĩ Đại Thế Giới SK & Đời Sống: Nơi thảo nguyên vẫn còn Tin tức: Vỉa hè thành 'bếp nướng ngoài trời', đô thị lộ rõ những nút thắt hạ tầng CN & MT: Phát minh từ ĐH Manchester có thể rung chuyển ngành pin mặt trời truyền thống toàn cầu Tin tức: Mô phỏng Golden Elysium 2080 tại TPHCM VH & TG: Cuộc Cách Mạng Đặc Nhiệm Toàn Cầu VH & TG: Tương lai thế giới 2026: Dự đoán và phân tích VH & TG: Luật pháp quốc tế và trật tự thế giới CN & MT: Điểm Kỳ Dị Của Ray Kurzweil CN & MT: Tỷ phú Elon Musk: Trung Quốc sẽ có nhiều quyền lực hơn bất kỳ ai khác BĐS: Dòng tiền đầu tư 'áp đảo' thị trường bất động sản CN & MT: Bất chấp nhiều hoài nghi, người dùng toàn cầu vẫn mua xe điện CN & MT: Bill Gates tiên đoán bất ngờ về thế giới 20 năm tới, chỉ thẳng 3 thách thức đối với tiến bộ nhân loại VH & TG: Đài Loan trở thành "xã hội siêu già" VH & TG: Vì sao Mỹ muốn sáp nhập Greenland? BĐS: TS. Cấn Văn Lực: Lãi suất đã bước sang cuộc chơi mới Tiền Tệ : NHNN hạ mục tiêu tăng trưởng tín dụng, kiểm soát chặt lĩnh vực bất động sản BĐS: Bốn “trụ cột” dẫn dắt thị trường bất động sản trong 2026 CN & MT: AI tại Việt Nam cho 5 năm tới! VH & TG: Ông Trump phủ nhận chủ quyền của Đan Mạch đối với Greenland CN & MT: Al Việt nam 2026-2035 Thư Giản: Bình minh 2026: Cuộc xuất hành vĩ đại BĐS: Mặt bằng trung tâm TP.HCM: Thực trạng và dự báo Chứng khoán: 150 nhà đầu tư toàn cầu đến Việt Nam tìm cơ hội "giải ngân" Chứng khoán: PHẦN 3: THỊ TRƯỜNG THĂNG HOA XUẤT TƯỚNG NHỮNG 'ANH HÙNG' Chứng khoán: VN-Index mất gần 30 điểm Chứng khoán: Mía đường Cao Bằng (CBS) chốt quyền trả cổ tức bằng tiền tỷ lệ 30% BĐS: “Đánh thức” 6 triệu tỷ đồng chôn chân trong dự án BĐS: Không đánh đổi giá nhà lấy tăng trưởng viển vông! BĐS: Thực trạng phân khúc nhà liền thổ tại TPHCM BĐS: 5 lưu ý khi đầu tư LƯỚT SÓNG bất động sản BĐS: Hơn 32.000 căn nhà ở xã hội gần TP.HCM trong kế hoạch xây dựng năm 2025 của Long An : Nếu không sửa luật, dự án bất động sản sẽ tắc trong 10 năm tới SK & Đời Sống: Hikikomori: Lời Cảnh Tỉnh Và Giải Pháp Tin tức: Tổng kết năm 2025 – Từ chấn động ở Washington đến sự thức tỉnh toàn cầu Tin tức: Mở khóa thể chế, TOD tạo đòn bẩy không gian phát triển TPHCM Tin tức: Vn táo bạo tiến vào kỹ nguyên mới Tin tức: Nghịch lý mặt bằng cho thuê cuối năm VH & TG: PHỤ NỮ NHẬT BẢN RỘ TRÀO LƯU KHÔNG VỀ NHÀ CHỒNG DỊP NĂM MỚI 2026 SK & Đời Sống: Đánh giá lại "Giới hạn Tăng trưởng" CN & MT: Công nghệ, Chính trị và Tương lai Bền vững Tiền Tệ : Tăng trưởng tín dụng cao nhất trong 10 năm, lãnh đạo NHNN lưu ý rủi ro khi tỷ lệ tín dụng/GDP đã lên 146% CN & MT: Nước cờ chiến lược của Honda và hồi kết cho kỷ nguyên xe Hybrid giá đắt đỏ Tin tức: Giao thông có kịp kết nối sân bay Long Thành? VH & TG: Địa chấn tài chính từ phương Đông (Kỳ 1): Tâm chấn Nhật Bản CN & MT: Các mùa Trái Đất được một hành tinh khác điều khiển VH & TG: Trung Quốc tách riêng một hòn đảo rộng ngang Bỉ, trao quyền chưa từng có để thử nghiệm ‘Hồng Kông thứ hai’ Tin tức: Đâu là lý do gần 1,7 triệu người Việt Nam rời khỏi Đồng bằng sông Cửu Long 10 năm qua? CN & MT: Ô nhiễm không khí: Tiếp xúc ngắn, nồng độ thấp cũng sinh bệnh CN & MT: Lại một năm mờ mịt vì ô nhiễm không khí CN & MT: Đại dương lệch nhịp CN & MT: Ngành dầu khí "thức tỉnh" trước giới hạn của chuyển dịch xanh CN & MT: Lộ trình Năng lượng Việt Nam: Địa nhiệt BĐS: Bong bóng BĐS: Bài học Việt Nam SK & Đời Sống: Thế hệ Sandwich: Thách thức và Giải pháp VH & TG: Năm 1960, một nhà vật lý dự báo thế giới sẽ đi đến hồi kết vào năm 2026 BĐS: Dòng tiền dịch chuyển ra vùng ven TP.HCM CN & MT: Kỹ sư Nhật Bản lo ngại sâu sắc: "Thay vì bàn về xe điện, hãy cảnh giác với công nghệ này của Trung Quốc" SK & Đời Sống: Tương lai 40% Nguyễn Đình Chiểu - Chợ Vườn Chuối Tin tức: TP.HCM kích hoạt loạt dự án nghìn tỷ, tạo cú hích hạ tầng đô thị CN & MT: Việt Nam đứng đâu trên bản đồ AI thế giới? VH & TG: Thế giới hậu thuộc địa: Đòi tiền và đòi danh dự Tiền Tệ : Lạm phát và khả năng chi trả BĐS: Bất động sản 2025: lộng giả thành chân Tin tức: TPHCM xây 9.600 căn chung cư phục vụ giải tỏa 20.000 hộ dân ven kênh CN & MT: Hiệu suất xe điện giảm không tưởng trong một cuộc thử nghiệm giữa mùa đông khắc nghiệt Tin tức: TP.HCM Cấm Xe Xăng Lõi Trung Tâm 2028 BĐS: Bất động sản và GDP: Hiểu đúng bản chất Tiền Tệ : Rủi ro tín dụng Việt Nam: Cảnh báo 200% GDP P2 Tiền Tệ : Lãi suất huy động căng thẳng đến 2026 Tiền Tệ : Kinh tế 2025: Phục hồi bất ngờ Tin tức: Diễn biến mới tại khu đô thị lấn biển Cần Giờ Tiền Tệ : TS Nguyễn Trí Hiếu: Lãi suất huy động sẽ căng thẳng, kéo dài đến 2026 VH & TG: Kịch bản Đài Loan 2027? BĐS: Bất động sản khó xảy ra "bong bóng" Tin tức: Bản đồ căn hộ tại TPHCM thay đổi ra sao sau 10 năm? BĐS: Giá nhà vượt xa thu nhập, người trẻ chia thành 4 nhóm hành vi trên thị trường bất động sản VH & TG: Phân tích chính sách Trung Quốc của Trump BĐS: Dự báo về giá nhà Thủ Thiêm khi Trung tâm Tài chính Quốc tế vận hành Tin tức: TP.HCM: Cận cảnh siêu dự án 10.000 tỷ mịt mờ ngày về đích Tin tức: Định hướng phát triển TP.HCM 2026-2035 VH & TG: Kinh tế Trung Quốc rẽ ngoặt lịch sử khi đầu tư lao dốc Tin tức: Chặn sông Sài Gòn, đào đắp thủ công hơn 11,6 triệu m3 đất để xây hồ nhân tạo lớn nhất Việt Nam: Quy mô rộng trên 2.200 lần Hồ Gươm Tin tức: Ba ưu tiên chiến lược của siêu đô thị TPHCM SK & Đời Sống: Trả Mặt Bằng TP.HCM Dịp Tết VH & TG: BẮC KINH VÀ WASHINGTON TÁI KHỞI ĐỘNG CUỘC CHIẾN THƯƠNG MẠI ĐẦY RỦI RO SK & Đời Sống: Tôi tiêu thụ, vậy tôi tồn tại: hãy sống, làm giàu, mua sắm! VH & TG: Bản chất của chu kỳ Mỹ tiếp theo VH & TG: Kinh tế Trung Quốc bước vào giai đoạn chuyển biến lịch sử VH & TG: Chiến lược An ninh Quốc gia Mỹ: Răn đe Trung Quốc VH & TG: Kinh tế Trung Quốc: Chuyển biến lịch sử SK & Đời Sống: Cơn mưa đo năng lực đô thị VH & TG: KINH TẾ TRUNG QUỐC ĐANG TAN RÃ TỪ BÊN TRONG – “PHÉP MÀU” CHỈ LÀ MỘT PHIM TRƯỜNG KHỔNG LỒ VH & TG: Phật giáo và kỹ thuật đảo ngược SK & Đời Sống: Tại sao nhiều người cầm tiền tỷ về quê chưa bao lâu đã hối hận: Thành phố lớn có 3 báu vật, không dễ gì nhiều người bỏ qua Thư Giản: Sự chậm trễ của ứng dụng khoa học VH & TG: Nhật Bản cân nhắc vũ khí hạt nhân Thư Giản: Khải Huyền và Đại Đào Thải Thư Giản: CHẾT KHÔNG PHẢI VÌ LÀM DỞ, MÀ VÌ BỊ BÓP CỔ Thư Giản: “KHÔNG PLAN” CHÍNH LÀ NGHÈO — VÀ NGHÈO THÌ CĂNG THẲNG Chứng khoán: CHỨNG KHOÁN QUÝ 4.2025 Kì 2 BĐS:  “GÃ KHỔNG LỒ” NHẬT BẢN NOMURA ÂM THẦM RÓT TỶ USD VÀO VINHOMES & PHÚ MỸ HƯNG BĐS: Giờ G của bất động sản: Siêu dự án vẽ lại bản đồ đầu tư Chứng khoán: Dự báo chứng khoán quý 4.2025 Chứng khoán: Nhìn lại dự báo VN-Index 2025: VCBS nổi bật với kịch bản sát thực tế Chứng khoán: 2022-2025 thời điểm đu đáy 50- 100 điểm Chứng khoán: VN-Index tăng 767 điểm từ đáy, không ít cổ đông của 13 doanh nghiệp VN30 chưa thể ‘về bờ’ Thư Giản: 14 định luật ngầm BĐS: Đất ở ổn định 20 năm, không có khiếu kiện, tranh chấp có được cấp sổ đỏ hay không
Bài viết
Lũ Lụt Miền Trung: Nguyên Nhân & Giải Pháp

    MỘT BÀI VIẾT THẦU ĐÁO - Rất dài nhưng quý - hãy đọc hết & suy ngẫm. Nếu thấy cần thiết hãy chia sẻ cho nhiều người cùng đọc. - Nguồn: FB Thành Nguyễn

    Lũ lụt là gì? Nguyên nhân và tác hại của lũ lụt ở nước ta

    ===

    VÌ SAO MIỀN TRUNG CỨ MƯA LÀ LỤT?

    Miền Trung năm nào cũng lũ, nhưng những năm gần đây mức độ thiệt hại ngày càng nghiêm trọng. Không năm nào như năm nay. Mới vài tuần trước Hội An, Huế, Đà Nẵng nước lên ngập mái nhà chưa kịp rút hết thì giờ nước lại lên và lần này không chỉ từ Quảng Trị tới Hội An nữa mà cả nguyên một dải Nam Trung Bộ cũng đều mênh mông trong biển nước.

    Chắc sẽ có nhiều người đặt câu hỏi:

    Tại sao chỉ mưa vài ngày mà nhà cửa ngập tận nóc? Tại sao lũ ngày xưa không dữ như bây giờ? Và tại sao thủy điện lại luôn được nhắc đến khi xảy ra ngập lụt? Những hình ảnh ngập lụt luôn đi kèm với những hình ảnh xả lũ ào ạt.

    Nếu chỉ nhìn một nhân tố riêng lẻ như mưa nhiều, sạt lở đất, thủy điện xả lũ rồi gán nguyên nhân cho một trong số chúng thì sẽ đều là cách nhìn phiến diện.

    Để lý giải được nguyên nhân cho những gì đang xảy ra một cách toàn diện đầy đủ ta cần nhìn miền Trung như một hệ thống phức hợp với nhiều yếu tố liên kết với nhau, mỗi yếu tố thay đổi một chút cũng có thể làm cả hệ thống biến dạng.

    Chúng ta sẽ đi qua từng tầng, từng nguyên nhân từ thiên nhiên, con người đến hạ tầng để thấy lũ lụt miền Trung không phải đơn thuần là chuyện “thiên tai” mà còn có cả "nhân họa" nữa. Thực tế những gì chúng ta đang thấy hôm nay là hậu quả của nhiều năm lệch pha giữa hệ sinh thái và cách chúng ta can thiệp vào nó.

    1. Địa hình miền Trung: chiếc phễu hứng nước tự nhiên

    Miền Trung là một dải đất hẹp, một bên là biển, một bên là núi. Khoảng cách từ chân núi đến biển chỉ vài chục km. Hãy hình dung một chiếc phễu đặt nghiêng. Nước đổ xuống sẽ chảy thẳng ra đầu nhỏ rất nhanh. Theo logic đó thì với địa hình giống như chiếc phễu của Miền Trung ta sẽ thấy:

    Mưa từ núi đổ xuống gần như lập tức. Không có đồng bằng rộng để “giữ nước” như miền Tây hay sông Hồng. Sông ngắn, dốc, dòng chảy mạnh. Nghĩa là nước về nhanh hơn khả năng thoát, tạo ra lũ dồn và lũ quét. Đây là “bản chất tự nhiên” của vùng đất miền Trung dài và hẹp, núi ngay sát biển.

    Nhưng tự nhiên vốn có chế độ vận hành và điều hóa riêng của nó. Nếu nhìn lại lịch sử chúng ta sẽ thấy ngày xưa, dù mưa lớn vẫn ít khi ngập sâu như bây giờ. Vấn đề nằm ở những thay đổi chúng ta tạo ra.

    2. Rừng mất, tầng đệm hấp thu biến mất

    Nếu chiếc phễu nghiêng đó có tấm mút xốp lót phía trên, thì nước sẽ được thấm từ từ, giảm sốc. Rừng chính là tấm mút đó. Khi rừng dày, nước mưa được giữ lại trên tán lá và thấm vào đất rồi chảy xuống dần dần

    Nếu rừng bị khai thác quá mức, hoặc thay thế bằng rừng trồng kinh tế (cây non, tán thưa, đất nghèo), thì nước không còn “bị giữ lại”. Nó đổ thẳng xuống sông.

    Đất miền Trung lại rất mỏng. Khi mất rừng, mưa xuống là trôi bề mặt, chứ không thấm được. Giống như đổ nước lên nền xi măng nước tràn đi ngay.

    Kết quả: lũ đến nhanh, mạnh và bất thường.

    3. Sông bị thay đổi dẫn đến mất khả năng tự điều hòa

    Nguyên nhân bị sông bị thay đổi thì lý do chính là ở các hệ thống thủy điện và hồ thủy lợi.

    Hồi học cấp 2 mình nhớ các thày cô giáo dạy là thủy điện là một phát minh tuyệt vời và chỉ có lợi không có hại, nó là minh chứng cho việc con người cải tạo thiên nhiên vừa làm ra điện, vừa giúp trị thủy điều tiết dòng nước làm giảm lũ lụt. Và đã rất nhiều năm mình cũng tin vào điều đó mà không kiểm chứng lại thông tin cho đến sau này khi đọc báo thấy nhiều nước châu Âu và Mỹ người ta dỡ bỏ dần các công trình thủy điện để trả lại môi trường thì mới thắc mắc và đi tìm câu trả lời.

    Và kết quả là sau khi tìm hiểu thì mình biết rằng các nước phát triển bỏ thủy điện đã và đang dỡ bỏ thủy điện không phải vì họ “không cần điện nữa”, mà vì hiểu biết hệ thống của họ đã thay đổi. Họ phát hiện rằng thủy điện mang lại điện rẻ trước mắt nhưng gây chi phí hệ thống rất lớn về lâu dài. Khi tổng chi phí ấy vượt quá lợi ích, họ chọn tháo dỡ. Thủy điện cắt đứt dòng chảy tự nhiên, giữ phù sa, làm nước tù, nhiệt độ thay đổi.

    Nhiều nước nhận ra điều này khi thấy cá tuyệt chủng hoặc giảm 80–95%, sông mất khả năng tự làm sạch, đất ngập nước và rừng ven sông biến mất. Chi phí phục hồi hệ sinh thái còn lớn hơn chi phí vận hành thủy điện.

    Sông tự nhiên có ba chức năng quan trọng là mang nước, mang phù sa và tự đào sâu, tự bồi để ổn định lòng sông.

    Khi hệ thống thủy điện xây dựng dày đặc, những chức năng này bị phá vỡ. Phù sa bị giữ lại trong hồ, khiến lòng sông ở hạ du sâu hơn, yếu hơn. Bờ sông dễ sạt lở không còn phù sa bồi ruộng, dẫn tới đất bạc màu

    Tệ hơn, hồ chứa dần bị bồi lắng, giảm dung tích chứa nước. Khi mới xây thì dung tích hồ chứa rất lớn nhưng càng ngày theo thời gian phù sa không chảy theo dòng mà đọng lại trong hồ thành trầm tích chiếm dụng không gian lòng hồ dẫn đến dung tích chứa hồ bị thu hẹp lại. Khi mưa đến, hồ nhanh đầy hơn thì ban quản lý buộc phải xả nước nhanh hơn tạo ra dòng lũ nhân tạo dồn dập.

    Sông vốn có nhịp điệu tự nhiên của nó nhưng một khi bị khóa lại bằng đập, nó mất đi khả năng tự điều hòa. Khi phù sa không xuống được hạ du nó bờ sông bị xói, lòng sông sâu và khi chảy ra biển thì làm bờ biển lún, cầu cống, đường sá bị phá hủy nhanh. Ở Mỹ và châu Âu, nhiều cây cầu phải sửa liên tục chỉ vì các đập giữ trầm tích. Chi phí bảo trì này vượt xa tiền bán điện nên họ bỏ thủy điện.

    Thủy điện là công trình có vai trò hai mặt đem lại lợi ích lớn nhưng rủi ro hệ thống rất lớn.

    Nhiều nước phát triển nhận ra hồ chứa có giới hạn. Thời điểm mưa cực đoan và bão ngày càng khó dự đoán rủi ro vỡ đập ngày càng tăng, rủi ro xả lũ khẩn cấp gây thảm họa hậu quả nếu xảy ra sự cố là không thể chấp nhận được đối với dân cư đông đúc. Tháo dỡ đập sẽ làm giảm các tình huống rủi ro khẩn cấp đến mức thấp nhất.

    Nói thế này nhiều người nhầm rằng thủy điện gây lũ. Nguyên nhân sâu xa thì vẫn là từ mưa, lượng nước nhiều. Thực tế, bản thân thủy điện không tạo ra nước nhưng nó làm cho dòng nước trở nên hung dữ hơn. Quả thực thủy điện làm thay đổi cách nước đi qua hệ thống nên có thể làm cho lũ lụt trở nên trầm trọng hơn. Thông thường nếu mọi thứ vận hành theo tự nhiên khi có lũ nước sẽ tăng từ từ và có độ trễ lớn hơn khi chảy về đồng bằng, xuôi ra biển.

    Nếu không có đập nước thì đường đi của nước sẽ là: Nước mưa thấm vào đất chảy ra suối đổ ra sông. Quá trình này có thời gian trễ tự nhiên dài, nước lên từ từ, đỉnh lũ tăng dần.

    Còn đây là tình trạng của lũ có thủy điện: Nước dâng đột ngột, dồn một cục. Khi hồ đầy sẽ rơi vào tình thế lưỡng nan là

    Nếu xả ít thì có nguy cơ vỡ đập mà nếu xả nhiều thì sẽ ngập hạ du. Cuối cùng người ta thường buộc phải chọn “phương án ít tệ hơn” là xả nhiều. Và khi xả thì lưu lượng tăng đột biến làm nước đổ xuống trong vài giờ thay vì vài ngày tạo “cú sốc thủy lực” thay vì một quá trình từ tốn.

    Trong khoa học hệ thống, đây gọi là spike shock: cú đột biến phá vỡ mọi cân bằng.

    Tại sao thủy điện càng nhiều, lũ càng nặng?

    Vì các hồ chứa nối tiếp nhau theo chuỗi. Chỉ cần một hồ đầy và xả, hồ dưới cũng phải xả theo. Toàn bộ chuỗi hồ vận hành như một “dòng domino thủy lực”. Vùng hạ du là nơi đông dân nhất sẽ chịu tất cả hậu quả.

    5. Đô thị hóa bóp nghẹt mọi đường thoát nước

    Ngày xưa nước tràn ruộng, tràn ao, tràn cánh đồng, rồi mới vào nhà dân. Ngày nay bê tông hóa, nhà cửa san sát, ruộng biến thành khu dân cư, ao hồ bị san lấp, cống quá nhỏ so với lượng mưa mới. Nước không còn nơi tạm trú. Nó chỉ có một con đường duy nhất: tràn thẳng vào phố.

    Hệ thống thoát nước đô thị miền Trung vốn thiết kế theo dữ liệu khí hậu cũ, khi mưa cực đoan còn hiếm. Giờ khí hậu đã đổi nhưng hạ tầng thì chưa. Khi không gian hấp thu biến mất, lũ không còn “đi vòng được”, và mọi nơi thấp đều trở thành hố nước.

    6. Biển chặn đường nước bị dồn nghẽn hai chiều

    Các thành phố miền Trung đều nằm ở cửa sông. Khi mưa từ núi đổ xuống, triều biển dâng lên, gió mùa đẩy nước biển vào. Ta có hiện tượng kẹt hai đầu: nước từ thượng nguồn không thoát ra được, nước biển dâng lên chặn ngang như đóng một cái van. Cửa sông tắc nghẽn nước dâng đứng.

    Đây là lý do Đà Nẵng, Huế, Hội An… rất dễ ngập dù hệ thống thành phố hiện đại hơn các tỉnh khác.

    7. Biến đổi khí hậu: những trận mưa “không thuộc sách giáo khoa”

    Tần suất mưa cực đoan đang tăng. Ngày xưa một trận mưa 300–400 mm phải 10 năm mới gặp. Giờ 1 đến 2 năm lại xuất hiện. Nếu hệ thống thiết kế để chịu “trận lũ 10 năm”, nhưng mỗi năm lại có một trận tương tự, thì hệ thống chắc chắn vỡ. Biến đổi khí hậu không gây lụt trực tiếp. Nó làm mọi rủi ro có sẵn trở nên sắc bén và khó lường hơn.

    8. Tổng hợp lại: Vì sao miền Trung ngập nặng?

    Vì nhiều yếu tố lệch pha cùng lúc:

    Rừng suy yếu làm mất khả năng thấm. Đất trơ trọi làm nước trôi bề mặt. Sông bị chặn dẫn đến mất cân bằng phù sa. Thủy điện đầy nước mà không có lựa chọn khác luôn xả khẩn cấp khi có áp lực. Đô thị hóa phá hết vùng chứa nước và thủy triều biển dâng chặn đường thoát

    Càng ngày càng có nhiều cơn mưa cực đoan dồn toàn bộ năng lượng vào hệ thống đã suy. Lũ không còn là “nhiều nước”, mà là nhiều nước đi vào một hệ thống không còn chỗ cho nó. Hệ thống mất khả năng chống sốc, nên chỉ cần một tác nhân như mưa lớn là đủ gây thảm họa.

    GIẢI PHÁP NHƯ THẾ NÀO?

    Giải pháp dài hạn để giảm lũ miền Trung: chỉ có thể làm bằng tư duy hệ thống

    Muốn miền Trung hết cảnh cứ mưa là ngập, không thể sửa một chỗ. Phải “chỉnh lại cả dàn nhạc” từ rừng, đất, sông, hồ đến đô thị và biển. Mỗi nơi một chút, nhưng khi kết hợp thành mạng lưới, chúng tạo ra sức mạnh lớn hơn rất nhiều.

    1. Khôi phục “tấm mút” tự nhiên: rừng giữ nước, đất giữ nước.

    Nếu rừng là cái mút xốp thì ngược lại rừng trọc là nền xi măng. Muốn giảm lũ, bước đầu tiên phải làm cho nước thấm chậm lại.

    Các giải pháp căn cơ: phục hồi rừng tự nhiên thay vì chỉ trồng rừng kinh tế, tăng diện tích rừng phòng hộ đầu nguồn ,xây “đê mềm” bằng cây cối và hệ sinh thái thay vì bê tông và hạn chế phá rừng làm nương, làm dự án ngắn hạn

    Hiệu quả không thấy ngay. Nhưng chỉ cần 5 đến 7 năm, đất vùng đồi núi sẽ tăng khả năng giữ nước gấp nhiều lần. Khi rừng khỏe, đất ẩm nước xuống sông chậm thì lũ sẽ thấp. Đây là vòng lặp giải nguy đầu tiên.

    2. Trả lại nhịp điệu tự nhiên cho sông

    Sông là một sinh vật sống. Nó đào, nó bồi đắp, nó uốn cong để tự điều hòa. Khi bị chặn bằng đập, nó mất chức năng đó.

    Giải pháp:

    Duy trì lượng xả đáy để đưa phù sa về hạ du, ưu tiên nạo vét hợp lý, khôi phục các nhánh sông cũ. Không bê tông hóa toàn bộ bờ sông, giữ không gian cho sông “thở”. Mở lại một số vùng trũng tự nhiên làm nơi chứa nước tạm thời. Sông được trả lại không gian thì lũ có chỗ tản sẽ làm đỉnh lũ giảm mạnh.

    3. Điều độ thủy điện theo “nguyên lý dòng chảy chậm”

    Hiện tại chúng ta vẫn còn cần thủy điện vì chưa đủ điều kiện thay thế như các nước phát triển nhưng cũng cần thay đổi cách vận hành bởi vì cách vận hành hiện nay giống như để hồ đầy gặp mưa lớn xả gấp cho kịp. Đây là cách dùng hồ chứa như một cái cốc tràn: dẫn tới cú sốc nước khổng lồ.

    Giải pháp hệ thống là

    Bắt buộc hạ mực nước hồ xuống trước mùa mưa (giảm 15–25% dung tích tối đa)

    Thiết lập quy trình xả sớm, xả nhỏ, xả theo nhịp tự nhiên

    Liên thông dữ liệu giữa các hồ theo chuỗi để tránh domino xả lũ. Mấu chốt không phải “xả ít hay nhiều”, mà là xả theo kiểu từ tốn, giống lũ tự nhiên. Dòng nước chảy từ tốn thì hạ du không vỡ vụn.

    Có hệ dự báo thời tiết chính xác tới từng giờ và từng lưu vực, cần sớm ứng dụng AI vào dự báo thời tiết, các nước khác đã có dự báo chính xác hơn nhiều khi áp dụng AI.

    4. Mở lại không gian cho đồng bằng: cần chỗ trữ nước khi lũ về

    Đồng bằng miền Trung hẹp, nhưng vẫn có những vùng trũng, ao hồ, đầm phá từng làm “túi chứa nước” tự nhiên. Khi đô thị hóa lột mất các vùng trũng đó, thì nước không có chỗ đứng.

    Giải pháp:

    Đào các “hồ sinh thái”, "hồ điều hòa" xen trong đô thị để chứa nước. Không san lấp ao hồ, mà kết nối chúng thành hệ thống chứa lũ.

    Khôi phục vùng ngập lũ tự nhiên (floodplain) đưa những khu dân cư trũng thấp vào kế hoạch giãn dân hoặc nâng nền

    Một thành phố có đủ không gian chứa nước thì lũ đến chỉ là “nước mưa nhiều”, không phải thảm họa.

    5. Thoát nước đô thị phải dựa trên nhận thức về tình hình khí hậu mới, không phải dựa trên nhận thức về tình trạng khí hậu cũ.

    Cống thoát nước ở nhiều TP miền Trung được thiết kế cho cường độ mưa của 30–40 năm trước. Nhưng khí hậu đã đổi nhanh hơn hạ tầng.

    Giải pháp:

    Nâng chuẩn thiết kế thoát nước theo mưa cực đoan 300–500 mm/24h

    Làm mương hở và hành lang thoát nước thay vì cống nhỏ

    Tăng diện tích bê tông thấm nước và vật liệu thấm

    Làm “đường thoát lũ” khẩn cấp trong đô thị

    Không có hệ thống thoát nước mới, mọi giải pháp khác chỉ chữa phần ngọn.

    6. Quản lý sông, rừng, hồ theo một mạng lưới duy nhất

    Lũ không đi theo ranh giới hành chính. Nó đi theo độ dốc, lưu vực và đường dòng chảy nhưng có một khó khăn là hiện nay:

    Rừng do lâm nghiệp quản, hồ do thủy điện quản còn lũ do chính quyền tỉnh xử lý. Chúng ta không có một mạng lưới chung. Đây là điểm nghẽn lớn nhất.

    Giải pháp:

    Lập cơ quan quản lý lưu vực thống nhất theo từng sông

    Hồ chứa được vận hành theo mục tiêu an toàn hệ thống, không chỉ theo doanh thu điện

    Dữ liệu thời tiết, mực nước, xả lũ kết nối realtime cho mọi bên

    Khi cả hệ thống nhìn chung 1 bản đồ, lũ sẽ dễ kiểm soát hơn rất nhiều.

    7. Chuẩn bị cho tương lai: mưa cực đoan sẽ còn tăng

    Biến đổi khí hậu làm miền Trung thành “điểm nóng mưa lớn ngắn hạn” của khu vực. Cần chấp nhận rằng mưa 300–400 mm/24h giờ đã là bình thường. Bão ít đi nhưng mưa sau bão mạnh hơn. Dải hội tụ nhiệt đới xuất hiện bất thường và chúng ta không thể dựa vào kinh nghiệm cũ để đoán lũ mới

    Giải pháp:

    Xây bản đồ rủi ro nước theo năm, theo mùa. Có hệ thống cảnh báo sớm từng giờ mô phỏng lũ bằng mô hình số 3D. Cũng cần đưa giáo dục an toàn nước vào trường học để nâng cấp dần kỹ năng "sống chung với lũ" cho người dân để không ai bị bất ngờ.

    Lũ không bao giờ biến mất. Nhưng thiệt hại có thể giảm xuống 10 lần nếu chuẩn bị đúng cách.

    Tổng kết lại nguyên nhân của tình trạng hiện nay là

    Thiên tai + Hệ thống suy kiệt dễ tổn thương = Thảm họa.

    Nhưng chúng ta vẫn có lựa chọn khác nếu hành động đúng.

    Thiên tai + Hệ thống khỏe = Thử thách có thể vượt qua

    Nói tóm lại là: Muốn bớt lũ, phải thuận theo tự nhiên, theo ông trời. Ngôn ngữ hệ thống gọi là phải bớt lệch pha với tự nhiên, cố gắng đồng bộ với hệ sinh thái.

    ---

    Dưới đây là tóm tắt và phân tích các điểm chính trong bài viết để mọi người dễ nắm bắt, cùng với những suy ngẫm về tính cần thiết của các giải pháp.


    🧐 Tóm Tắt & Phân Tích Bài Viết: Vì Sao Miền Trung Cứ Mưa Là Lụt?

    Bài viết đã trình bày một cách hệ thống các nguyên nhân khiến lũ lụt miền Trung ngày càng nghiêm trọng, kết hợp giữa thiên tainhân họa (do can thiệp của con người vào hệ sinh thái).

    I. 🌪️ Nguyên Nhân Gốc Rễ (Thiên Nhiên & Mất Cân Bằng Sinh Thái)

    STT Nguyên Nhân Phân Tích & Hậu Quả
    1. Địa hình "Chiếc Phễu" Dải đất hẹp, núi sát biển, sông ngắn, dốc. Nước đổ xuống nhanh, tạo lũ dồnlũ quét (Bản chất tự nhiên).
    2. Rừng Mất (Mất Tấm Mút) Rừng bị khai thác hoặc thay thế bằng rừng kinh tế thưa thớt. Rừng là tầng đệm hấp thu tự nhiên, giữ nước. Mất rừng: nước chảy thẳng, không thấm, lũ đến nhanh và mạnh.
    3. Sông Mất Khả Năng Tự Điều Hòa Do hệ thống thủy điện dày đặc chặn dòng chảy tự nhiên (mang nước, mang phù sa, tự đào sâu/bồi đắp).
    4. Tác Động của Thủy Điện Giữ phù sa: làm lòng sông hạ du sâu, yếu, bờ dễ sạt lở. Bồi lắng hồ chứa: giảm dung tích trữ nước. Khi mưa lớn, buộc phải xả gấp, tạo "dòng domino thủy lực""cú sốc thủy lực" (spike shock) làm lũ hạ du trầm trọng.

    II. 🏘️ Nguyên Nhân Hạ Tầng & Đô Thị Hóa

    STT Nguyên Nhân Phân Tích & Hậu Quả
    5. Đô thị hóa bóp nghẹt Bê tông hóa, san lấp ruộng đồng, ao hồ (vùng chứa nước tạm thời). Nước không có chỗ tản, tràn thẳng vào phố.
    6. Biển chặn đường thoát Các thành phố ở cửa sông, khi lũ đổ xuống gặp thủy triều biển dâng (hoặc gió mùa) chặn ngang, nước không thoát được, gây ngập sâu.
    7. Biến đổi khí hậu Tăng tần suất mưa cực đoan ("mưa không thuộc sách giáo khoa" 300–400 mm/24h). Hệ thống được thiết kế cho khí hậu cũ, không chịu nổi cường độ mưa mới.

    💡 Giải Pháp Hướng Tới (Tư Duy Hệ Thống)

    Bài viết không chỉ nêu vấn đề mà còn đề xuất các giải pháp mang tính chiến lược, tập trung vào việc "đồng bộ với hệ sinh thái""chỉnh lại cả dàn nhạc".

    • 1. Khôi phục "Tấm Mút" (Rừng & Đất): Phục hồi rừng tự nhiên, tăng rừng phòng hộ đầu nguồn để nước thấm chậm lại, giảm đỉnh lũ.

    • 2. Trả lại nhịp điệu cho Sông: Duy trì xả đáy để đưa phù sa về hạ du, nạo vét hợp lý, giữ không gian cho sông "thở", mở lại các vùng trũng làm nơi chứa nước tạm thời.

    • 3. Điều độ Thủy Điện (Nguyên lý Dòng chảy chậm):

      • Bắt buộc hạ mực nước hồ trước mùa mưa (dự phòng dung tích).

      • Thiết lập quy trình xả sớm, xả nhỏ, xả theo nhịp tự nhiên.

      • Liên thông dữ liệu giữa các hồ trong chuỗi để tránh domino xả lũ.

    • 4. Mở lại không gian cho Đồng Bằng: Đào "hồ sinh thái", "hồ điều hòa" trong đô thị; khôi phục vùng ngập lũ tự nhiên (floodplain).

    • 5. Nâng cấp Thoát nước Đô thị: Thiết kế cống theo chuẩn mưa cực đoan mới (300–500 mm/24h), dùng vật liệu thấm nước, làm mương hở và "đường thoát lũ" khẩn cấp.

    • 6. Quản lý Mạng lưới Thống nhất: Lập cơ quan quản lý lưu vực theo từng sông (thay vì rừng do lâm nghiệp, hồ do thủy điện, lũ do tỉnh quản lý).

    • 7. Chuẩn bị cho Tương lai: Xây bản đồ rủi ro lũ, hệ thống cảnh báo sớm từng giờ (ứng dụng AI), và giáo dục kỹ năng "sống chung với lũ".


    🙏 Lời Kết: Hành Động để Vượt Qua Thử Thách

    Bài viết kết luận một cách mạnh mẽ:

    Thiên tai + Hệ thống suy kiệt dễ tổn thương = Thảm họa.

    Thiên tai + Hệ thống khỏe = Thử thách có thể vượt qua.

    Nó nhấn mạnh rằng lũ không biến mất, nhưng thiệt hại có thể giảm đi rất nhiều nếu chúng ta ngừng can thiệp một cách cục bộ và bắt đầu hành động dựa trên "tư duy hệ thống""thuận theo tự nhiên". Việc chia sẻ và lan tỏa những kiến thức này là rất cần thiết để nâng cao nhận thức cộng đồng và thúc đẩy các quyết sách dài hạn.

    Theo Gemini

    THỐNG KÊ TRUY CẬP
    • Đang online 19
    • Truy cập tuần 10316
    • Truy cập tháng 25461
    • Tổng truy cập 530488