Nợ toàn cầu đã chính thức lập đỉnh mới gần 338 nghìn tỷ đô la. Con số này không chỉ là một kỷ lục tài chính, mà là tiếng chuông cảnh tỉnh cho toàn bộ hệ thống đang sống nhờ vào nợ và niềm tin. Bởi đằng sau mỗi đồng nợ được tạo ra, là một phần tương lai bị thế chấp và hôm nay, tương lai đó đang bị đem ra tiêu trước với tốc độ chưa từng có.
Suốt hơn một thập kỷ qua, thế giới sống trong cơn say thanh khoản chưa từng thấy. Sau khủng hoảng 2008, rồi đến đại dịch, các ngân hàng trung ương lớn tung ra hàng loạt gói nới lỏng định lượng, bơm hàng chục nghìn tỷ đô la vào hệ thống để cứu thị trường. Chính phủ các nước chi tiêu như thể không còn ngày mai, trong khi thị trường tài chính bùng nổ với bong bóng ở khắp nơi,từ cổ phiếu, bất động sản, trái phiếu doanh nghiệp cho tới tiền điện tử.
Nhưng ít ai chịu nhìn thẳng vào sự thật: mọi cơn hưng phấn tài chính đều được xây trên nền cát của nợ. Khi nợ tăng nhanh hơn khả năng tạo ra giá trị thực, toàn bộ hệ thống trở thành một kim tự tháp ngược, nơi phần đỉnh phình to dựa vào phần móng yếu ớt bên dưới. 338 nghìn tỷ đô la,tương đương hơn ba lần GDP toàn cầu,chính là quy mô của kim tự tháp ấy hôm nay.
Đáng chú ý hơn, chu kỳ phình to của nợ lần này diễn ra trong bối cảnh đồng đô la Mỹ đang yếu đi rõ rệt. Trong quá khứ, khi USD mạnh, hệ thống tài chính quốc tế vẫn có một “neo giữ”. Nhưng hiện tại, Mỹ đang mắc kẹt trong thâm hụt ngân sách khổng lồ, tăng trưởng chậm lại, trong khi Fed chịu sức ép phải cắt giảm lãi suất để cứu nền kinh tế nội địa. Khi đồng tiền dự trữ toàn cầu lung lay, toàn bộ khối nợ định danh bằng USD trở thành quả bom nổ chậm: các quốc gia yếu phải trả giá bằng khủng hoảng nợ, còn trung tâm phát hành cũng đối mặt nguy cơ mất kiểm soát.
Các ngân hàng trung ương giờ đây rơi vào vòng xoáy nguy hiểm:
Không thể thắt chặt vì sợ hệ thống sụp đổ ,nhưng cũng không thể nới lỏng mãi vì rủi ro lạm phát và khủng hoảng niềm tin.
Mỗi quyết định lãi suất giờ đây giống như bước đi trên dây, chỉ cần một cú lệch nhịp là có thể kích hoạt phản ứng dây chuyền toàn cầu.
Từ góc độ đầu tư , chia sẻ các nhà đầu tư , đây chính là giai đoạn mà sự “tỉnh táo” trở nên quý giá hơn cả vốn liếng. Khi núi nợ chạm đỉnh, lịch sử không bao giờ kết thúc bằng những cuộc dạo chơi êm đềm. Nó thường kết thúc bằng những cú sụp bất ngờ,có thể khởi phát từ một nền kinh tế nhỏ, một cú sốc lãi suất, hay đơn giản là một sự kiện địa chính trị tưởng như bên lề.
Và khi điều đó xảy ra, những tài sản giấy phình to sẽ bị thử lửa. Dòng tiền lớn sẽ rút dần khỏi những nơi mạo hiểm để tìm về các “pháo đài giá trị” những tài sản hữu hạn, có giá trị nội tại thật sự như vàng, bạc, dầu mỏ, hoặc đất hiếm. Đây không phải là hành vi cảm tính, mà là bản năng sinh tồn của vốn trong những chu kỳ cuối của hệ thống nợ.
Lịch sử đã lặp đi lặp lại một quy luật tàn nhẫn: mọi kỷ lục nợ đều đi kèm với một cơn bão tài chính. Vấn đề chỉ còn là,nó sẽ đến âm ỉ hay bùng nổ. Và ai sẽ là người kịp chuẩn bị trước khi bão ập tới.
