Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) khuyến nghị Trung Quốc chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng kinh tế dựa trên tiêu dùng trong nước, thay vì tiếp tục theo đuổi mô hình dựa vào xuất khẩu như hiện nay...
Trong báo cáo thường niên về kinh tế Trung Quốc, IMF cho rằng các chính sách kinh tế hiện tại của Bắc Kinh không chỉ gây lãng phí trong nước mà còn tạo ra những tác động tiêu cực đối với các đối tác thương mại quốc tế.
Định chế này nhấn mạnh rằng việc chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng dựa trên tiêu dùng nội địa nên là ưu tiên hàng đầu của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
IMF đã đề cập đến thặng dư tài khoản vãng lai lớn của Trung Quốc như một yếu tố gây ra những "tác động tiêu cực" đối với các đối tác thương mại. Một phần của thặng dư này xuất phát từ việc xuất khẩu của Trung Quốc được thúc đẩy nhờ sự suy yếu của tỷ giá thực đồng nhân dân tệ. IMF cho rằng sự suy yếu của đồng tiền này đã tạo lợi thế cho hàng hóa Trung Quốc trên thị trường quốc tế, trong khi nhu cầu nhập khẩu trong nước vẫn ở mức thấp.
Những khuyến nghị và đánh giá trên của IMF đối với Trung Quốc không phải là mới, vì các chính quyền Mỹ qua nhiều thời kỳ đã đưa ra quan điểm tương tự.
Cảnh báo về tác động tiêu cực từ mô hình kinh tế dựa vào xuất khẩu của Trung Quốc cũng được các nhà kinh tế của Goldman Sachs Group Inc. đưa ra vào tháng 11/2025. Trong báo cáo đó, Goldman Sachs cho rằng khả năng mở rộng xuất khẩu của Trung Quốc có thể gây ra những ảnh hưởng tiêu cực cho nền kinh tế toàn cầu.
Đại diện của Trung Quốc tại IMF, ông Zhengxin Zhang, đã phản bác lại những đánh giá này, cho rằng tăng trưởng xuất khẩu của Trung Quốc đến năm 2025 chủ yếu được thúc đẩy bởi năng lực cạnh tranh và đổi mới sáng tạo, cùng với việc đẩy nhanh các lô hàng xuất khẩu do chính sách thương mại của Washington.
Tuy nhiên, ban điều hành của IMF vẫn kêu gọi một sự thay đổi lớn trong khung chính sách của Trung Quốc, và khuyến nghị của IMF được đưa ra chỉ vài tuần trước kỳ họp thường niên của Quốc hội Trung Quốc.
IMF nhấn mạnh rằng việc tái định hướng mô hình tăng trưởng của Trung Quốc đòi hỏi sự chuyển đổi lớn về văn hóa và chính sách kinh tế. Báo cáo của IMF kêu gọi một phản ứng toàn diện và mạnh mẽ hơn, kết hợp giữa tăng cường hỗ trợ nền kinh tế thông qua chính sách kinh tế vĩ mô và cải cách cơ cấu.
Cùng với các biện pháp nới lỏng như kích thích kinh tế bằng chính sách tài khóa, IMF cho rằng việc Chính phủ Trung Quốc hỗ trợ tài chính để giải quyết vấn đề các dự án bất động sản chưa hoàn thành có thể giúp khôi phục niềm tin của người tiêu dùng.
Sau khi kinh tế Trung Quốc đạt mức tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) 5% trong năm 2025, IMF dự báo tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế nước này sẽ chậm lại còn 4,5% trong năm nay. Nhiều nhà kinh tế dự báo Trung Quốc sẽ đặt mục tiêu tăng trưởng cho năm 2026 trong khoảng từ 4,5-5%.
Báo cáo thường niên năm nay của IMF về kinh tế Trung Quốc đã sử dụng thuật ngữ "mất cân đối bên ngoài" hơn 10 lần, so với không có lần nào trong báo cáo năm 2024.
Quỹ này ước tính thặng dư tài khoản vãng lai của Trung Quốc năm ngoái là 3,3% GDP, cao hơn gấp đôi so với dự báo 1,5% trong báo cáo năm 2024. Ông Zhang cho rằng con số của IMF là "quá lớn".
Tuy nhiên, theo tính toán của hãng tin Bloomberg dựa trên dữ liệu sơ bộ, thặng dư tài khoản vãng lai của Trung Quốc đã đạt 3,7% GDP trong năm 2025, được thúc đẩy bởi mức thặng dư thương mại kỷ lục 1,2 nghìn tỷ USD.
Các nhà kinh tế của Goldman Sachs dự báo thặng dư tài khoản vãng lai của Trung Quốc có thể đạt gần 1% GDP toàn cầu trong vòng ba năm tới, mức lớn nhất trong lịch sử của bất kỳ quốc gia nào.
IMF dự báo thặng dư này sẽ thu hẹp trong trung hạn, về mức 2,2% GDP của Trung Quốc vào năm 2030, nhưng vẫn cao hơn nhiều so với mức "bình thường" ước tính là 0,9%.
IMF cho rằng tỷ giá đồng nhân dân tệ yếu hơn, khi được đo lường theo tỷ trọng thương mại và điều chỉnh theo lạm phát, đã mang lại lợi thế cho hàng hóa Trung Quốc ở nước ngoài, trong khi nhập khẩu lại giảm sút do nhu cầu trong nước yếu. Các nhà kinh tế của IMF ước tính nhân dân tệ đang bị định giá thấp khoảng 16%, với phạm vi dao động từ 12,1% đến 20,7%.
Báo cáo của IMF kêu gọi Trung Quốc "tăng cường linh hoạt tỷ giá hối đoái". Ông Zhang - đại diện Trung Quốc tại IMF - phản hồi rằng chính sách tiền tệ của Bắc Kinh là "rõ ràng và nhất quán", và để cho các lực lượng thị trường đóng vai trò "quyết định".
Trung Quốc cũng không đồng tình với ước tính của IMF về quy mô và sự lãng phí của các chính sách công nghiệp của nước này. Quỹ này tính toán rằng vào năm 2023, chi phí tài khóa của các biện pháp hỗ trợ của Chính phủ cho các ngành ưu tiên của Trung Quốc tương đương khoảng 4% GDP.
Thừa nhận việc "so sánh quốc tế là khó", song IMF lưu ý rằng mức độ trợ cấp nhà nước của Liên minh châu Âu (EU) năm 2022 chỉ bằng chưa đầy nửa con số của Trung Quốc, cụ thể là khoảng 1,5% GDP.
IMF cho rằng việc cắt giảm "khoảng 2% GDP” các biện pháp chính sách công nghiệp "không cần thiết” trong trung hạn sẽ thúc đẩy năng suất, giảm sự phân bổ sai nguồn lực và cắt giảm lãng phí tài khóa.
Quỹ này nhấn mạnh rằng gần 1/3 tăng trưởng kinh tế Trung Quốc trong năm ngoái đến từ xuất khẩu ròng. Sự phụ thuộc này đã "gây ra mối lo ngại về dư thừa công suất, và mối lo này rốt cục thể thúc đẩy các hành động thương mại từ các đối tác và đặt xuất khẩu của Trung Quốc vào tình thế rủi ro" - báo cáo viết.
IMF cũng bày tỏ lo ngại nghiêm trọng về sự suy giảm giá cả liên tục ở Trung Quốc và tác động của áp lực giảm phát đó đối với nền kinh tế. Từ "giảm phát" xuất hiện hơn 60 lần trong báo cáo này của IMF.
"Bằng chứng thực nghiệm cho thấy áp lực giảm phát một phần liên quan đến sự sụt giảm nhu cầu, bao gồm cả từ sự điều chỉnh kéo dài của lĩnh vực bất động sản”, IMF nhận định, đồng thời nhấn mạnh gánh nặng nợ nần của chính quyền các địa phương Trung Quốc là yếu tố hạn chế dư địa để tung ra các biện pháp kích thích nhu cầu tiêu dùng.
IMF ước tính nợ chính phủ Trung Quốc tiếp tục tăng mạnh trong năm 2025, lên gần 127% GDP - tăng khoảng 10 điểm phần trăm so với năm 2024. Mức nợ chính phủ Trung Quốc được IMF dự báo sẽ tăng lên hơn 135% trong năm nay và tiếp tục tăng cho đến năm 2034.
An Huy - Theo VnEconomy
