Hồi đầu tháng, app "Bạn chết chưa?" gây xôn xao mạng xã hội, đứng đầu bảng xếp hạng ứng dụng trả phí tại Trung Quốc đại lục và một số thị trường khác. Ứng dụng yêu cầu người dùng xác nhận họ đang an toàn bằng cách chạm vào một nút bấm. Nếu người dùng không mở ứng dụng trong hơn 48 giờ, app sẽ gửi cảnh báo đến một địa chỉ liên hệ khẩn cấp được người dùng cài sẵn.
Ứng dụng này đã bị gỡ khỏi App Store của Apple tại Trung Quốc đại lục, nhưng vẫn có trong những kho ứng dụng khác dưới tên thương hiệu toàn cầu là Demumu.
Không chỉ gây tranh cãi vì cái tên gây sốc, sức hút của ứng dụng còn phản ánh một thay đổi sâu sắc trong xã hội Trung Quốc: hàng triệu người đang sống đơn độc, cách xa gia đình, giữa bối cảnh áp lực kinh tế đè nặng và các kết nối xã hội ngày càng lỏng lẻo.
Một người đàn ông chăm chú nhìn vào điện thoại ở Bắc Kinh ngày 15/1. Ảnh: AP
Đối với các nhà phân tích, sự thành công của ứng dụng cho thấy quy mô và tốc độ tăng trưởng nhanh chóng của nền kinh tế "cô đơn" tại Trung Quốc
"Đây là minh chứng cho thấy tình trạng cô đơn lan rộng trong xã hội đang chuyển hóa thành nhu cầu mang tính cấu trúc", Zhao Zhijiang, nhà nghiên cứu tại tổ chức tư vấn Anbound có trụ sở tại Bắc Kinh, nhận định. "Những rủi ro an toàn xuất phát từ sự cô đơn, vốn từng bị coi là vấn đề ngách, nay đang trở thành thực tế mà cả xã hội lẫn thị trường phải chú ý đến".
Gần 20% dân số Trung Quốc sống trong hộ gia đình một người năm 2024, theo Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc. Theo dự đoán của Viện Nghiên cứu Beike, đến cuối thập kỷ này, con số đó sẽ leo lên mức hơn 30%, tương đương 150-200 triệu người.
"Tình trạng già hóa dân số, xu hướng sống đơn thân tăng vọt cùng cách nhìn nhận mới của Gen Z về hôn nhân và sự gắn kết đều cho thấy một điều: nền kinh tế cô đơn sẽ không ngừng tăng trưởng", Zhao khẳng định, đồng thời nhấn mạnh rằng đây không phải xu hướng nhất thời theo chu kỳ mà là "hệ quả tất yếu từ những thay đổi sâu sắc trong cấu trúc xã hội".
Người giao hàng bỏ bưu kiện vào ngăn kéo tủ có khóa ở Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 15/1. Ảnh: AP
Những sự chuyển dịch này đã và đang âm thầm định hình lại các mô hình tiêu dùng ở Trung Quốc, từ ăn uống đến giao lưu xã hội.
Các chuỗi nhà hàng như McDonald's đã nhận được lời khen trên mạng xã hội Trung Quốc khi ra mắt kiểu bàn đơn có vách ngăn riêng tư. Giới phân tích cũng cho rằng xu hướng thích ăn một mình thay vì đi theo nhóm đã thúc đẩy sự bùng nổ mạnh mẽ của thị trường giao đồ ăn tại nước này.
Lĩnh vực giao đồ ăn đã phục vụ 545 triệu người dùng và trị giá ước tính 1,2 nghìn tỷ nhân dân tệ (172 tỷ USD) năm 2024, theo dữ liệu từ Trung tâm Thông tin Mạng Internet Trung Quốc và Ủy ban Giao hàng của Hiệp hội Khách sạn Trung Quốc. Trung bình, người tiêu dùng Trung Quốc chi gần 3,3 tỷ nhân dân tệ (473 triệu USD) mỗi ngày cho các đơn hàng giao đồ ăn.
Khi xã hội ngày càng rời rạc và tính kết nối cộng đồng suy giảm, nhiều người Trung Quốc chọn thú cưng hoặc bạn ảo AI làm nơi gửi gắm tình cảm.
Theo dự báo từ công ty đầu tư ARK Invest (Mỹ), Trung Quốc sẽ trở thành một trong những thị trường tăng trưởng nhanh nhất thế giới về bạn ảo AI. Sự bùng nổ này đến từ làn sóng sống độc thân, tình trạng già hóa dân số và khả năng thích ứng công nghệ cao của người dân. Công ty này cũng dự đoán thị trường bạn ảo AI toàn cầu sẽ nhảy vọt từ khoảng 30 triệu USD hiện nay lên tới 150 tỷ USD vào năm 2030.
"Khi kinh tế suy thoái, nhu cầu tìm kiếm cảm giác thuộc về một cộng đồng nào đó trở nên mãnh liệt hơn, bởi nó đem lại cảm giác an toàn cho con người", Fan Xinyu, trợ lý giáo sư tại Học viện Kinh doanh Cheung Kong, nhận định trong một bài viết hồi tháng 12/2025. "Trong những lúc lo âu, căng thẳng hay cô đơn, người tiêu dùng sẽ ưu tiên các sản phẩm thuộc 'nền kinh tế cảm xúc', những thứ đem lại sự an ủi tức thì, ít tốn kém và tạo ra được những khoảnh khắc bình yên nhỏ bé nhưng chắc chắn".
Xét trên nhiều góc độ, Trung Quốc đang tiếp nối mô hình của Nhật Bản, nơi việc sống một mình không còn là xa lạ và các sản phẩm phục vụ nhóm này đã vươn lên thành một lĩnh vực kinh tế riêng.
Từ những suất ăn một người, căn hộ siêu nhỏ đến các dịch vụ cá nhân hóa và sản phẩm an ninh, mọi ngóc ngách của nền kinh tế Nhật Bản đều đã chuyển mình để phục vụ khách hàng cá nhân thay vì hộ gia đình. Điều này đã biến sự cô độc từ một mối lo ngại xã hội thành một nguồn nhu cầu tiêu dùng bền vững.
"Cô đơn không chỉ là cảm xúc, đó là một điều kiện sống", Zhao nhận định. "Vì vậy, các lĩnh vực từ tài chính, y tế, công nghệ cho đến bất động sản và văn hóa sẽ ngày càng gắn kết chặt chẽ với nền kinh tế cô đơn, mở ra một thị trường mới đầy tiềm năng".
Hồng Hạnh (Theo SCMP) - Theo VnEpress
