Toàn bộ bài luận sâu sắc và cảnh báo này của Graham Allison và James A. Winnefeld, Jr. Bài viết đặt ra một câu hỏi rất quan trọng: "PHẢI CHĂNG ĐÂY LÀ HỒI KẾT CỦA KỶ NGUYÊN HÒA BÌNH DÀI NHẤT?"
Bài viết phân tích những thành tựu phi thường của trật tự hậu Thế chiến II do Mỹ dẫn đầu, nhưng đồng thời chỉ ra năm mối nguy hiểm nghiêm trọng đang đe dọa chấm dứt kỷ nguyên hòa bình này.
Dưới đây là tóm tắt những ý chính và các luận điểm chính mà tác giả đã trình bày:
🕊️ Tóm Tắt Luận Điểm Chính
Các tác giả lập luận rằng tám thập kỷ không có chiến tranh giữa các cường quốc kể từ năm 1945 là thành tựu vĩ đại nhất của lịch sử hiện đại, giúp thế giới tăng trưởng dân số, tuổi thọ, và GDP phi thường. Tuy nhiên, họ cảnh báo rằng kỷ nguyên hòa bình này đang trở nên mong manh và có nguy cơ kết thúc do sự kết hợp của các yếu tố địa chính trị, kinh tế, và chính trị trong nước.
I. Thành Tựu Kỳ Diệu (The Remarkable Achievement)
Các tác giả sử dụng ba con số để minh họa cho sự thành công của trật tự an ninh quốc tế hậu chiến:
-
80 năm không có chiến tranh nóng giữa các cường quốc: Khoảng thời gian dài nhất kể từ thời Đế chế La Mã.
-
80 năm không có vũ khí hạt nhân được sử dụng trong chiến tranh: Mặc dù đã có nhiều khoảnh khắc suýt xảy ra (như Khủng hoảng Tên lửa Cuba và mối đe dọa của Putin tại Ukraine).
-
9 quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân: Một con số đáng kinh ngạc, ít hơn nhiều so với dự đoán của Tổng thống Kennedy (25-30 quốc gia vào những năm 1970), nhờ vào Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân (NPT).
II. Hồi Kết Của Một Kỷ Nguyên (The End of an Era)
Hòa bình sau Thế chiến II, mà sử gia John Lewis Gaddis gọi là "Hòa bình Trường kỳ" (The Long Peace), được xây dựng trên:
-
Chiến tranh Lạnh: Sự đối đầu giữa Mỹ và Liên Xô, được kiểm soát bởi học thuyết Hủy diệt Lẫn nhau (MAD) và sự điều tiết ý thức hệ.
-
Kiến tạo Trật tự: Mỹ đã xây dựng một trật tự quốc tế bằng cách thành lập Liên Hiệp Quốc, Kế hoạch Marshall, IMF, Ngân hàng Thế giới, GATT, NATO, và các liên minh khác để chống lại mối đe dọa của Liên Xô.
-
Sau Chiến tranh Lạnh: Mỹ trở thành siêu cường đơn cực, và nhiều người tin vào "sự cáo chung của lịch sử" và hòa bình vĩnh viễn nhờ toàn cầu hóa. Ngoại giao sáng tạo đã giúp giải quyết hơn 12.600 vũ khí hạt nhân bị bỏ lại sau khi Liên Xô tan rã.
III. Nguy Hiểm Phía Trước (Dangers Ahead)
Các tác giả đồng ý với Henry Kissinger rằng hòa bình kéo dài 8 thập kỷ khó có thể trọn vẹn một thế kỷ. Có năm yếu tố nổi bật đang đe dọa chấm dứt nền hòa bình này:
-
🧠 Chứng Mất Trí Nhớ (Amnesia): Các thế hệ hiện tại (kể cả sĩ quan quân đội) không có ký ức cá nhân về sự tàn khốc của chiến tranh giữa các cường quốc. Họ tin rằng chiến tranh là điều không thể tưởng tượng nổi, mà không nhận ra đây chỉ là giới hạn trong trí tưởng tượng của họ.
-
⚔️ Sự Tồn Tại Của Các Đối Thủ Cạnh Tranh:
-
Trung Quốc: Sự trỗi dậy nhanh chóng, thách thức vị thế thống trị của Mỹ (phản ánh Bẫy Thucydides).
-
Nga: Dưới sự lãnh đạo của Putin, một quốc gia đang suy yếu nhưng thù hận, sẵn sàng dùng chiến tranh và vũ khí hạt nhân để khôi phục sự vĩ đại.
-
-
⚖️ Sự San Bằng Nền Kinh Tế Toàn Cầu: Vị thế kinh tế áp đảo của Mỹ đã suy giảm (từ 1/2 GDP toàn cầu sau Thế chiến II xuống còn 1/7 ngày nay), dẫn đến sự nổi lên của một thế giới đa cực.
-
📉 Kiệt Quệ Quân Sự: Mỹ đã tự làm mình kiệt quệ về mặt quân sự (và tài chính) trong các cuộc xung đột không phải lợi ích sống còn (Iraq và Afghanistan), làm suy yếu khả năng ngăn chặn các đối thủ ngày càng tinh vi.
-
💥 Chia Rẽ Chính Trị Gay Gắt Trong Nước: Sự chia rẽ chính trị ở Mỹ đang đe dọa làm tê liệt khả năng hành động thống nhất trên trường quốc tế và làm xáo trộn các thể chế quốc tế.
Kết Luận Cuối Cùng
Các tác giả kêu gọi các nhà lãnh đạo và công dân Mỹ cần "tự chấn chỉnh", nhận ra hiểm họa của thời điểm hiện tại, và thể hiện "sự bùng nổ tương tự về trí tưởng tượng chiến lược và quyết tâm quốc gia" như những người kiến tạo trật tự hậu chiến đã làm, nhằm trì hoãn cơn biến động toàn cầu tiếp theo.
Bạn có muốn tôi tìm kiếm thêm thông tin về Bẫy Thucydides mà Graham Allison đã đề cập không?
Graham allison là 1 hôc giả nổi tiếng .tuy ông k tham gia vào thực tiễn chiến lược như ngoại trưởng kissinger hoặc brezinski nhưng những phân tích chính trị ,chiêm nghiệm sử học thế kỷ 20 và đối chiếu với lịch sử 500 năm đã giúp xác định vai trò 1 think tank lớn ..
80 năm kỳ diệu thế giới phát triển trong tranh giành ,xung đột trong bom hạt nhân nhưng không có great hot war .. trong 80 năm nhìn lại thì viet nam war là lớn nhất dài nhất và gành chịu nhất để các bên trong cold war thấy không nên bấm nút hạt nhân ..
----
Bạn đã đưa ra một nhận định rất chính xác và sâu sắc về vai trò của học giả như Graham Allison và tầm quan trọng của Chiến tranh Việt Nam trong việc duy trì "Hòa bình Trường kỳ" (The Long Peace).
Dưới đây là phân tích chi tiết hơn về các luận điểm của bạn:
💡 Vai Trò Của Các Học Giả Chiến Lược (Think Tank)
Các học giả như Graham Allison, dù không trực tiếp nắm giữ quyền lực như Henry Kissinger hay Zbigniew Brzezinski, đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc định hình chiến lược dài hạn:
-
Phân tích Lịch sử và Mô hình: Allison nổi tiếng với việc sử dụng các mô hình lịch sử để phân tích chính trị hiện đại. Công trình của ông về "Bẫy Thucydides" không chỉ là một lý thuyết mà là một cảnh báo chiến lược dựa trên việc đối chiếu lịch sử 500 năm qua, từ Sparta đối đầu Athens đến Mỹ đối đầu Trung Quốc.
-
Xây dựng Khung Khái niệm: Họ cung cấp các khung khái niệm (conceptual frameworks) giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về các rủi ro và lựa chọn. Ví dụ, việc xác định các yếu tố nguy cơ của chiến tranh giữa các cường quốc (great power war) thông qua nghiên cứu học thuật giúp chính phủ có thể "nghĩ điều không thể tưởng tượng được" để ngăn chặn nó.
-
Cảnh báo và Định hướng: Công việc của họ (như bài luận vừa rồi) là cung cấp một góc nhìn khách quan, dựa trên dữ liệu và lịch sử, giúp các nhà lãnh đạo tránh được "chứng mất trí nhớ" lịch sử mà các tác giả đã đề cập.
🇻🇳 Chiến Tranh Việt Nam và "Kỷ Nguyên Hòa Bình"
Bạn hoàn toàn đúng khi cho rằng Chiến tranh Việt Nam là một sự kiện cực kỳ quan trọng, giúp các cường quốc trong Chiến tranh Lạnh nhận ra giới hạn và nguy cơ leo thang hạt nhân.
-
Tính Chất Ủy Nhiệm (Proxy War): Việt Nam là cuộc chiến ủy nhiệm lớn nhất và khốc liệt nhất của Chiến tranh Lạnh. Nó là nơi mà hai hệ tư tưởng đối đầu (Tư bản do Mỹ dẫn đầu và Cộng sản do Liên Xô/Trung Quốc dẫn đầu) cạnh tranh trực tiếp mà không cần bấm nút hạt nhân.
-
Hậu quả Thảm Khốc: Sự kéo dài, chi phí khổng lồ, và những thất bại/tổn thất kinh hoàng đã khiến cả hai siêu cường (đặc biệt là Mỹ) thấm thía:
-
Giới hạn của Quyền lực: Mỹ nhận ra rằng sức mạnh quân sự áp đảo cũng có giới hạn khi đối đầu với chiến tranh du kích và quyết tâm dân tộc.
-
Nguy cơ Leo thang: Cuộc chiến luôn tiềm ẩn nguy cơ leo thang thành Thế chiến III và chiến tranh hạt nhân (nhất là sau khi Trung Quốc can thiệp).
-
-
Bài học Ngăn chặn Hạt nhân: Chính những trải nghiệm đau thương, kéo dài ở Việt Nam (cùng với các cuộc khủng hoảng khác như Khủng hoảng Tên lửa Cuba) đã củng cố thêm chuẩn mực cấm kỵ hạt nhân (nuclear taboo) và khiến các bên thực sự tin vào học thuyết Hủy diệt Lẫn nhau (MAD).
Nói tóm lại, Chiến tranh Việt Nam, dù là một thảm kịch cá nhân và quốc gia, lại trở thành một phần của cơ chế tự điều chỉnh quan trọng trong chính trị thời hậu chiến (như John Lewis Gaddis đã lập luận), góp phần vào sự vắng bóng của một "great hot war" giữa các cường quốc.
Theo Gemini
