Chuyến công du của Thủ tướng Canada Mark Carney tới Ấn Độ, Australia và Nhật Bản trong những ngày đầu tháng 3 được xem là bước đi nổi bật nhất trong nỗ lực tái cân bằng chiến lược của Ottawa tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Thủ tướng Canada Mark Carney tại Ottawa. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, thương mại quốc tế chịu sức ép địa chính trị và xu hướng “phi toàn cầu hóa có chọn lọc” gia tăng, chuyến đi mang theo thông điệp rõ ràng: Canada quyết tâm đa dạng hóa thị trường, củng cố chuỗi cung ứng và mở rộng không gian hợp tác với các nền kinh tế chủ chốt ở châu Á - Thái Bình Dương.
Khôi phục lòng tin và động lực thương mại
Điểm dừng chân đầu tiên tại Ấn Độ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Ottawa kỳ vọng nối lại và thúc đẩy đàm phán Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện (CEPA) với New Delhi - tiến trình từng bị đình trệ do căng thẳng ngoại giao.
Cuộc gặp giữa Thủ tướng Carney và Thủ tướng Narendra Modi không chỉ mang nội dung kinh tế mà còn là bước đi nhằm ổn định và tái thiết lòng tin chính trị. Thương mại song phương hiện đạt hàng chục tỷ USD mỗi năm, song giới phân tích cho rằng dư địa hợp tác còn rất lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực nông sản, năng lượng, công nghệ sạch và dịch vụ.
Giáo sư Roland Paris (Đại học Ottawa), chuyên gia về chính sách đối ngoại Canada, nhận định rằng việc khôi phục đàm phán CEPA “không chỉ mang ý nghĩa thương mại mà còn là phép thử về khả năng Canada điều chỉnh quan hệ với các cường quốc đang lên trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng phức tạp”.
Đối với Canada, Ấn Độ - với quy mô dân số hơn 1,4 tỷ người và tốc độ tăng trưởng cao - không chỉ là thị trường tiêu thụ lớn mà còn là trung tâm tăng trưởng dài hạn về nhu cầu năng lượng, khoáng sản chiến lược và công nghệ. Trong khi đó, New Delhi cần đa dạng hóa nguồn cung tài nguyên và tiếp cận công nghệ sạch - những lĩnh vực Canada có lợi thế cạnh tranh.
Liên minh tầm trung và an ninh chuỗi cung ứng
Chặng dừng chân tại Australia phản ánh rõ nét khía cạnh “an ninh kinh tế” trong chiến lược của Ottawa. Canada và Australia đều là các quốc gia giàu tài nguyên, có vai trò ngày càng quan trọng trong cung ứng khoáng sản thiết yếu cho pin, bán dẫn và công nghệ sạch.
Giới quan sát cho rằng hợp tác trong khai khoáng, hydrogen xanh và đảm bảo chuỗi cung ứng sẽ là trọng tâm thảo luận. Theo Tiến sĩ Jonathan Berkshire Miller, chuyên gia tại Viện Macdonald-Laurier (Canada), quan hệ Canada - Australia là trụ cột tự nhiên của cấu trúc hợp tác giữa các cường quốc tầm trung, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương gia tăng.
Việc tăng cường phối hợp với Canberra cũng phù hợp với Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Canada, trong đó Australia được xác định là đối tác then chốt về cả kinh tế và an ninh. Đây đồng thời là bước đi giúp Canada giảm rủi ro phụ thuộc vào một thị trường đơn lẻ, đặc biệt khi phần lớn xuất khẩu của nước này vẫn tập trung vào Mỹ.
Trụ cột công nghệ và năng lượng sạch
Chặng dừng chân cuối cùng tại Nhật Bản cho thấy vai trò trung tâm của Tokyo trong chiến lược châu Á của Ottawa. Nhật Bản hiện là một trong những nhà đầu tư lớn nhất vào Canada và là đối tác quan trọng trong Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).
Các cuộc thảo luận dự kiến tập trung vào LNG, hydrogen, bán dẫn và công nghệ cao. Nhật Bản đang đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn cung năng lượng và khoáng sản chiến lược, trong khi Canada tìm cách mở rộng xuất khẩu LNG từ bờ Tây và thu hút đầu tư vào các dự án hạ tầng năng lượng.
Giáo sư Mireya Solís (Viện Brookings) cho rằng quan hệ kinh tế Canada - Nhật Bản không chỉ mang tính song phương mà còn đóng vai trò neo giữ trật tự thương mại dựa trên luật lệ trong khu vực. Theo bà, việc hai nước tăng cường hợp tác năng lượng sạch và chuỗi cung ứng sẽ góp phần củng cố mạng lưới các nền kinh tế công nghiệp tiên tiến trước những biến động địa chính trị toàn cầu.
Tái định vị trong cạnh tranh địa kinh tế
Điểm chung trong cả ba chặng dừng chân là mục tiêu nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế Canada. Trong nhiều thập niên, thị trường Mỹ chiếm tỷ trọng áp đảo trong xuất khẩu của Canada. Tuy nhiên, môi trường thương mại ngày càng phức tạp và các biện pháp bảo hộ tiềm tàng khiến Ottawa phải tìm kiếm sự cân bằng mới.
Phát biểu tại các diễn đàn kinh tế gần đây, Thủ tướng Carney nhấn mạnh nhu cầu “xây dựng quan hệ đối tác giữa các quốc gia trung cường” nhằm bảo vệ trật tự thương mại dựa trên luật lệ và đảm bảo chuỗi cung ứng ổn định. Giới chuyên gia cho rằng đây là cách Canada tự định vị như một “cầu nối” giữa các nền kinh tế phát triển và các thị trường tăng trưởng nhanh.
Trước đó, ông Carney cũng đã có chuyến thăm Trung Quốc, ký kết một số thỏa thuận hạ thuế quan đối với nông sản và ôtô, đồng thời thiết lập khuôn khổ “quan hệ đối tác chiến lược mới” với Trung Quốc. Việc Bắc Kinh tạm dừng một số mức thuế quan với cải dầu và hải sản Canada được coi là tín hiệu tích cực, cho thấy Ottawa đang tìm cách duy trì thế cân bằng linh hoạt giữa các đối tác lớn.
Theo nhận định của nhiều nhà phân tích, chính sách của Canada hiện nay không phải là “xoay trục” mà là “mở rộng không gian chiến lược” - tức đa dạng hóa quan hệ để giảm thiểu rủi ro trong môi trường cạnh tranh địa kinh tế ngày càng gay gắt.
Thành công của chuyến công du sẽ được đo bằng những tiến triển cụ thể: khôi phục và thúc đẩy CEPA với Ấn Độ, các thỏa thuận hợp tác khoáng sản với Australia và các dự án năng lượng - công nghệ với Nhật Bản. Nếu đạt được những kết quả thực chất, chuyến đi không chỉ mang tính biểu tượng mà còn đặt nền móng cho một giai đoạn tăng cường hiện diện lâu dài của Canada tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Trong bối cảnh khu vực này trở thành tâm điểm của tăng trưởng và cạnh tranh toàn cầu, việc Ottawa chủ động mở rộng quan hệ với các đối tác châu Á - Thái Bình Dương cho thấy Canada đang tái định vị mình như một đối tác tin cậy, linh hoạt và có tầm nhìn dài hạn tại khu vực năng động nhất thế giới.
Hà Linh (Phóng viên TTXVN tại Canada)
