Trong cuốn Homo Deus: A Brief History of Tomorrow, (2017), sử gia Do thái Yuval Noah Harari viết rằng giống loài nhân loại Homo sapiens như là chúng ta biết đã đi hết giai thời của nó và sẽ trở nên vô nghĩa trong tương lai. Bởi vì công nghệ điện toán thông minh nhân tạo – Artificial Intelligence (AI) – sẽ giải quyết hầu hết những vấn nạn mà con người thời nay đang cố tìm câu trả lời.
Theo đó, trong thế giới AI, sẽ có hai tôn giáo mới ra đời, không phải xuất phát từ sa mạc Trung Đông hay đỉnh núi tuyết Hi Mã Tây Tạng, mà là từ trong các phòng thí nghiệm điện tử ở vùng Thung lũng Silicon San Francisco.
Tôn giáo thứ nhất là techno-humanism (nhân loại kỹ thuật), và thứ hai là data religion – Dataism (tôn giáo dữ kiện). Hai tôn giáo nầy sẽ tạo ra một thể loại con người thượng đế - Homo deus – một giống dân siêu việt kiến lập bằng hệ thống algorithms không có ý thức, vô đạo đức và vô cảm. Giống dân Homo-deus nầy không những sẽ là chúa tể địa cầu mà còn sẽ làm chủ ngay cả thái dương hệ - theo Harari.
THÔNG MINH NHÂN TẠO VÀ ẢO VỌNG SIÊU NHÂN
Thế là giấc mơ Ubermensch (Siêu nhân) của Nietzsche đã có cơ hội hiện thực hóa. Nếu ai đọc Nietzsche - như phong trào triết học hiện nay ở Việt Nam - thì sẽ nhớ đến một đoạn trong cuốn “Khoa học Hạnh phúc” (The Gay Science) rằng, “Ta đi tìm Chúa! Ta kiếm Chúa!” Thế nhưng “Chúa đã chết. Chúa vẫn chết. Và chúng ta đã giết ngài!” Thế thì ai sẽ thay Chúa?
Theo Nietzsche thì sau Chúa sẽ có một giống siêu nhân xuất hiện. Họ là overman – mẫu người đã vượt qua chính mình và giáo điều Thiên Chúa giáo. Giống siêu nhân nầy là thứ người cuối cùng – the last man – không còn bị chế ngự bởi tinh thần yếu đuối đầy sợ hãi như nhân loại đang là. Kẻ siêu nhân sẽ là chúa trời cho chính hắn. Họ là những con người toàn năng, toàn trí – omnipotent and omniscient – như Thiên Chúa giáo diễn tả Chúa Trời theo giáo điều cổ điển.
Ngày nay, con người toàn năng toàn trí mà Thiên Chúa giáo và Nietzsche mơ ước phải chăng đang dần xuất hiện ở chân trời. Đó là những người sống trong thế giới AI – và bước đầu cho buổi bình minh siêu nhân đó đang được khởi động bởi ChatGPT.
ChatGPT là một bộ óc hoàn vũ tuy rất là sơ khai và đang được hoàn thiện, thông thạo hầu hết các thứ tiếng, mang số vốn kiến thức bao trùm mọi lãnh vực với một kỹ năng suy nghĩ nhanh như ánh sáng và có câu trả lời tức thì cho kẻ tham vấn. Đây là một cơ năng cận toàn trí – near-omniscient – mà nhân loại hằng mơ ước. ChatGPT trên nhiều bình diện như 1 số người mơ mộng thì sẽ còn ưu việt hơn là Chúa Trời.Bởi lẽ ,hằng 1 triệu giậy , Nó biết lắng nghe câu chất vấn và cho câu trả lời - thay vì như thảm cảnh các tín đồ tôn giáo cầu nguyện mà không bao giờ được biết là Chúa đang nghĩ gì.
Cho những ảo vọng siêu hình tôn giáo xưa nay thì bây giờ AI qua ChatGPT đã biến thành khả thể thực tại. Nó là một thần đế vô tư, không thiên vị, không phân biệt đối xử, không màng bị đánh thức lúc hai giờ sáng để kiên nhẫn lắng nghe kẻ thao thức truy tìm và nhanh chóng trả lời hàng trăm câu hỏi trên nhiều lãnh vực mà phần lớn là vớ vẩn và lạc đề.
Nhân loại từ cổ chí kim luôn nuôi một ước vọng siêu hình lớn. Đó là ảo tưởng trở nên Thượng đế toàn năng, toàn trí, toàn thiện. Tôn giáo là gì nếu không phải là hiện tượng từ ảo vọng như thế. Ước mơ đó đã trở thành những dự án Chúa Trời – the God projects. Tuy nhiên, các dự án siêu nhiên qua thần linh, theo quan điểm của người thời nay, là một hiện tượng vô minh, thiếu hiểu biết trên cơ sở khoa học thực nghiệm.
Ngày nay, AI, bằng ChatGPT, sẽ thay thế thần linh đầy thiên vị bằng một Thiên Chúa vô ý thức, vô cảm, không dối trá, vượt qua luân lý đạo đức thế gian, nhằm cung ứng câu trả lời cho kẻ đi tìm kiến thức thế gian. Chúa tể kỹ thuật AI là một Techno-deus - một bước nhảy vọt, không những chỉ về phương diện kỹ thuật, mà là một tiến bộ lên cấp, một khúc quanh văn minh nhân loại đang bước vào.
LƯỜI BIẾNG LÀ ĐỊNH MỆNH
Ngoài ước vọng siêu hình, giống Homo-sapiens hiện nay đang mang một bệnh lý lớn. Đó là bệnh lười biếng. Vì vậy, căn bệnh nầy biến con người thời đại thành một hiện tượng vô minh tự áp đặt cho mình – the self-imposed ignorance. Thay vì gia công tìm tòi, học hỏi, tra cứu bằng nỗ lực tự thân, người thời nay chỉ ước mơ trong ảo vọng được trở nên kẻ toàn trí với kiến thức vô hạn, bao trùm. ChatGPT là cơ năng gần như hoàn hảo nhằm vén bức màn vô minh tự có cho trí thức lười biếng. Kẻ trí nhàn rỗi khi sử dụng ChatGPT không cần chân lý vì hắn không cần biết đúng hay sai – hắn chỉ tin vào cái gì mà AI trả lời.
Trong cõi ChatGPT, định mệnh cá nhân không nằm nơi ý Chúa – mà là ở nơi bản sắc và nội dung nghi vấn mà hắn tự nêu. Vấn đề là vậy. Khi tri thức không có khả năng đặt câu hỏi đúng cách, hắn sẽ nhận được những đáp án tương tự. Câu hỏi sai thì câu trả lời phải sai. Không có chân lý cho kẻ thiếu ý thức về sự thật. Khi kẻ chất vấn đang còn ở thể trạng vô minh thì từng câu hỏi sẽ tự nó được ChatGPT nhân đôi cái vô minh đó bằng đáp án.
Từ đó, kẻ lười biếng – qua ChatGPT – trở nên một nạn nhân của chính mình với trình độ tham vấn qua cung cách truy cứu. Cuộc đời với hắn không còn là một câu hỏi lớn, nhưng chỉ là một tổ hợp những vấn đề sai lạc vô vị mà chính hắn không hề biết đến. Kẻ sử dụng ChatGPT là một bi kịch gói kín, không những chỉ từ tình trạng vô minh tự áp đặt, mà từ thói quen lười biếng chỉ biết nằm gốc gây chờ sung rụng vào mồm.
NHÀM CHÁN VÀ CÁCH MẠNG
Thêm nữa, con người phố thị ngày nay mang thêm một bệnh lý thời đại khá phổ biến. Đó là bệnh nhàm chán – boredom.
Francis Fukuyama, một tác giả Mỹ, trong “The End of History and the Last Man” (Chung cuộc lịch sử và con người tối hậu) (1992) cho rằng, có lẽ căn bệnh nhàm chán sẽ là động cơ lớn lao và duy nhất cho cuộc cách mạng chính trị kế tiếp - vì nhân loại hôm nay đã tìm ra hết câu trả lời, ít nhất là trên bình diện ý thức hệ.
Sau năm 1991 ,Fukuyama phiên giải triết học Hegel và Kojève để cho rằng lịch sử đã chấm dứt vì trên đấu trường ý hệ, chủ nghĩa dân chủ đa nguyên đã thắng cuộc ( ý nói là Thể chế của Mỹ ,phương tây đã thắng thể chế toàn trị của Liên Xô ) . Con người chỉ còn bận rộn với đời sống hằng ngày, lo toan cho khoái lạc thân xác và cảm xúc. Con người tối hậu như Nietzsche từng nói đến, không phải là những Ubermensche mà chỉ là những động vật trong một chuồng sở thú lớn được nuôi dưỡng bằng những thể chế chính trị và kỹ thuật bởi giai tầng ưu tú, đầy quyền lực kinh tế. .
Tức là, con người ngày nay không còn như các chiến sĩ cách mạng thưở xưa khi họ còn mang ước mơ và đấu tranh cho công lý và hạnh phúc. Lịch sử đã hoàn tất chức năng tra hỏi chân lý. Tức là không ai hỏi gì và không cần truy vấn. Những câu hỏi lớn biến mất và đã trở nên vô nghĩa.
Theo Fukuyama và Kojève, công dân trong các thể chế đa nguyên cứ tưởng rằng chân lý đã trong tay họ - nhưng không ý thức được rằng họ chỉ là những biến số dữ kiện trong một guồng máy khổng lồ. Tất cả hình thái sinh hoạt nhân gian, tự bản chất chính trị và xã hội được coi là tự do, vẫn chỉ lập lại tình huống của các thể chế phong kiến và độc tài toàn trị cổ điển. Ở đó, cá nhân đi từ số không thần dân vô nghĩa để chỉ cuối cùng đến được bến bờ của con số không lớn lao hơn trong chính trị công dân.
Có nghĩa rằng cá nhân ngày nay chỉ là một biến số thống kê – a statistical variable – vô nghĩa. Như những con hổ tự cao, tự huyển trong chuồng sở thú - Fukuyama diễn tả - đến mỗi bữa, chủ nhân sẽ quăng cho miếng thịt béo để ăn và nằm nghỉ trong lười biếng và nhàm chán. Trên nệm cỏ êm ái, kẻ trí thức dân chủ, qua vai trò công dân chính trị, nay đã bị ám thị, tự cho mình là được tự do. Để rồi nhàm chán kéo họ vào thế giới ảo, đi tìm khích động qua các trang nhà tính dục hay bạo động. Họ tìm đến các videos tả cảnh làm tình, hay coi phim chiến tranh, du đảng bạo hành nhằm giải trí cho hết thời gian rảnh rỗi. Như thế, nhưng họ vẫn chưa thỏa mãn. Họ luôn cảm thấy thiếu sót cái gì đó. Ý nghĩa cuộc đời, hay quan hệ xã hội? Điều mơ ước không còn giản dị và cũng rất mơ hồ.
Khi Fukuyama và Harari viết về công nghệ điện toán và con người tương lai thì ChatGPT chưa hiện hữu. Bây giờ thì thiên hạ khắp nơi - đang hối hả bước vào vũ trụ AI mới nầy để đùa giỡn với chính mình bằng những câu hỏi vô nghĩa. Xong rồi họ khoe lên trên mạng cái ngớ ngẩn của nội dung sinh hoạt đối thoại đầy thử nghiệm nầy.
Hạnh phúc được ban phát chan hòa trên khắp các nẻo đường .
PHẬT, CHÚA CHẮC CŨNG SẼ MỈM CƯỜI
Có lẽ Vào năm 2040 .. con người sẽ không còn cần đến ChatGPT từ công nghệ AI nữa.vì có Al khác siêu tuyệt hơn.Lúc ấy, .không rỏ là khi nào ..cả Phật và Chúa chắc sẽ mỉm cười mãn nguyện ở nơi cõi cao. Amen!
Từ bài ô Nguyễn Hữu Liêm
