Năm 1471, nước Nga chỉ là một tiểu quốc lạc hậu giữa rừng băng giá phương Bắc. Nhưng hơn năm thế kỷ sau, họ đã trở thành đế quốc có diện tích lớn nhất hành tinh, trải dài từ Baltic đến Thái Bình Dương. Dù vậy, lịch sử chứng minh một điều không đổi: Nga chưa bao giờ biết thế nào là đủ.
Từ thời Sa hoàng, qua đế chế Liên Xô, cho tới kỷ nguyên của Vladimir Putin, tinh thần bành trướng lãnh thổ vẫn chảy trong huyết mạch chính trị của nước Nga. Họ luôn tin rằng quyền lực của mình chỉ có thể được khẳng định bằng đất đai – và rằng lãnh thổ của kẻ khác luôn là “vùng ảnh hưởng” của họ.
Hôm nay, tại Ukraine, chúng ta chứng kiến sự tái sinh của giấc mơ đế quốc ấy. Nhưng nếu thế giới – đặc biệt là châu Âu – lại một lần nữa do dự, nhượng bộ, hoặc hy vọng sai lầm rằng Putin sẽ tự dừng lại, thì ngày mai, chiến tranh sẽ lại gõ cửa ở nơi khác. Bởi vì một khi kẻ xâm lược không phải trả giá, hắn sẽ không bao giờ dừng lại.
TT Trump và sự thay đổi của bàn cờ quyền lực
Sự trở lại của Tổng thống Donald Trump đã làm rung chuyển toàn bộ cục diện. Ông không giống những người tiền nhiệm. Trump không tin vào những khẩu hiệu trừu tượng như “dân chủ toàn cầu” hay “liên minh giá trị”. Ông tin vào sức mạnh thực tế, vào kết quả có thể đo được – và ông nhìn Putin bằng con mắt của một nhà thương lượng, không phải của một nhà đạo đức học.
Ông Trump hiểu Putin hơn bất kỳ ai ở châu Âu: ông biết rằng Putin không dám dùng vũ khí hạt nhân, ngay cả khi Ukraine tấn công trực tiếp vào các nhà máy lọc dầu, kho nhiên liệu hay cơ sở quân sự trong lãnh thổ Nga. Chính vì thế, ông không ngần ngại khuyến khích Kyiv dùng đòn phản công chiến lược để buộc Moscow phải lùi.
Tuy nhiên, ông cũng là người thực dụng. Theo một số nguồn tin, TT Trump đang gây áp lực buộc Ukraine chấp nhận mất một phần lãnh thổ tạm thời – nhưng không ép họ từ bỏ toàn bộ Donetsk. Với ông, hòa bình chỉ có thể đạt được nếu cả hai bên đều chịu tổn thất, nhưng không bên nào bị khuất phục hoàn toàn.
Điều khiến thế giới e dè chính là sự khó đoán của TT Trump. Ông có thể cứng rắn, có thể bất ngờ nhượng bộ, hoặc có thể đảo ngược bàn cờ chỉ trong một đêm. Và chính sự khó đoán ấy lại khiến Putin không dám liều lĩnh.
Châu Âu không thể mãi là “người ngồi sau tay lái Mỹ”
Nhưng vấn đề không nằm ở Washington. Nó nằm ở London, Brussels, Berlin, và Paris – nơi các nhà lãnh đạo vẫn chưa thể thống nhất về một chiến lược rõ ràng. Một số nước, như Đức và Pháp, vẫn hy vọng có thể “đối thoại” với Nga, trong khi Ba Lan và các nước Baltic kêu gọi hành động cứng rắn.
Châu Âu đang rơi vào thế tiến thoái đều khó, không muốn phụ thuộc vào Mỹ, nhưng lại không dám hành động khi thiếu Mỹ.
Đã đến lúc lục địa này phải tỉnh giấc: không ai bảo vệ được châu Âu ngoài chính người châu Âu.
Nếu Âu châu muốn ngăn Nga, hãy đầu tư vào quốc phòng. Nếu họ muốn hòa bình, hãy sẵn sàng cho chiến tranh. Nếu họ muốn độc lập chiến lược, hãy thôi chờ đợi Washington ra lệnh.
Đừng ảo tưởng về vai trò của Trung Quốc
Một sai lầm lớn khác là tin rằng Bắc Kinh sẽ “ra tay hòa giải” để kiềm chế Moscow. Điều đó sẽ không bao giờ xảy ra.
Trung Quốc chưa từng đứng về phía kẻ mạnh hơn để tiêu diệt một đối tác đang suy tàn.
Bắc Kinh hiểu rõ: nếu Nga sụp đổ, trật tự thế giới sẽ trở lại với ưu thế tuyệt đối của Mỹ. Vì thế, họ chọn duy trì một nước Nga yếu nhưng còn thở – vừa đủ để tiêu hao phương Tây, vừa đủ để giữ Mỹ bận rộn.
Trung Quốc sẽ không giúp châu Âu. Họ chỉ giúp chính họ. Và điều nguy hiểm là, một châu Âu chia rẽ, lưỡng lự, và thiếu tự tin chính là món quà lớn nhất dành cho Bắc Kinh và Moscow.
Nếu không hành động hôm nay, ngày mai sẽ quá muộn
Lịch sử đã dạy chúng ta rằng: sự yếu đuối không bao giờ mang lại hòa bình – nó chỉ mời gọi chiến tranh.
Nếu châu Âu không tự cường, không thống nhất, không chịu trả giá để bảo vệ giá trị và biên giới của mình, thì một ngày nào đó, họ sẽ lại nhìn thấy xe tăng Nga vượt qua một biên giới mới.
Châu Âu không thể để điều đó xảy ra. Không phải vì Ukraine, mà vì chính tương lai của châu Âu.
